“Rivaliserende grootmachten die strijden om politieke, militaire, economische en technologische macht, zetten de veiligheid van Europa onder druk”, kopte de Nederlandse Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst in zijn laatste jaarverslag. Logisch dat Europese landen in deze woelige context streven naar meer strategische autonomie, ook en met name op digitaal vlak.
Belangrijk aandachtspunt daarbij zijn chatapplicaties zoals WhatsApp en Signal. Die worden namelijk door bestuurders en hogere ambtenaren gebruikt om te overleggen en knopen door te hakken. Maar amper enkele maanden geleden waarschuwde diezelfde Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst dat Russische staatshackers gevoelige informatie van Nederlandse overheidsmedewerkers buitgemaakt hadden via WhatsApp- en Signal-accounts. Geen wonder dat dit in Nederland impact had op lopende projecten voor chatarchivering. Die waren er namelijk op gericht om berichten via WhatsApp en Signal te verzamelen en vervolgens te archiveren in eigen systemen. Maar dat uitgangspunt wordt nu in vraag gesteld. Moet een overheid überhaupt nog WhatsApp en Signal gebruiken? En kan ze niet beter naar alternatieven kijken, zoals een Europese chatapplicatie?
Net op datzelfde moment raakte bekend dat de Belgische overheid met BEAM een eigen chatapplicatie gelanceerd heeft. Dat leidde niet alleen tot een hilarische sketch in De Ideale Wereld, maar ook tot veel interesse boven de Moerdijk. De nieuwe app lijkt namelijk aan alle wensen te voldoen. Het is een opensourceoplossing, gebruikt end-to-end-versleuteling en maakt geen gebruik van tracking. Gegevens worden opgeslagen op overheidsservers in België, dus niet op buitenlandse of commerciële cloudplatforms. Tot slot zijn ethische hackers er niet in geslaagd om de app te kraken. Nederlandse collega’s hadden de slogan ‘Belgen doen het beter’ al(weer) paraat.
Tot je inzoomt op de archiveringsfunctionaliteit in BEAM. Of beter: het ontbreken ervan. Elke gebruiker kan zélf besluiten om berichten te vernietigen, of dat niet te doen. Wat betekent dat juist die fundamentele waarden die we willen beschermen – verantwoording en privacy – alsnog in het gedrang komen. En dat de wettelijke plicht tot waardering, selectie en overbrenging van blijvend te bewaren chatgesprekken genegeerd wordt. Het is dan ook een belangrijke test voor ons allemaal om te zien of, en zo ja hoe snel, dat bijgestuurd wordt.
