We zien her en der in Vlaamse cinema’s en cultuurcentra de documentaire The Librarians op het programma verschijnen. Van Hasselt tot Knokke-Heist en op vele plaatsen tussenin plaatsten collega’s hun schouders onder het initiatief. We stimuleerden vanuit de VVBAD dan ook het breed toegankelijk maken van de film, en op 26 mei organiseerden we onze eigen vertoning voor leden en partners.

Een bijzonder moment in Het Predikheren in Mechelen, want we konden voorafgaand aan de vertoning een vragenronde organiseren met minister van Welzijn en Armoedebestrijding, Cultuur en Gelijke Kansen, Caroline Gennez. Als reactie op een vraag over de lokale financiële afhankelijkheid van bibliotheken, riep de minister lokale besturen op om te blijven investeren in het fantastische bibliotheekwezen. Ze gaf aan dat ze vanuit Vlaanderen zullen blijven ondersteunen met omkadering en een beleidskader, zodat de lokale overheden hun verantwoordelijkheid kunnen nemen.

Minister Gennez benadrukte ook haar geloof in het belang van de lokale verankering en de essentiële plaats van de bibliotheek in het lokaal cultuurbeleid, zeker in tijden van fake news en ontlezing. Ze ziet de bibliotheek als een open, toegankelijk huis, waar ruimte is voor debat, dialoog en tegenspraak. Vertrekkende vanuit een fysieke plek in het hart van de gemeenschap, en met samenwerkingen tussen vele andere actoren, beschouwt ze de bibliotheek als knooppunt van het lokaal cultuurbeleid, zoals beschreven in haar beleidsnota Cultuur.

Uit het publiek kwam de vraag: “In hoeverre mogen bibliotheken inspelen op culturele diversiteit – of moeten ze neutraliteit bewaren?” Waarop minister Gennez aangaf dat neutraliteit niet bestaat: een bibliotheek is altijd de spiegel van de mensen die errond leven. Cultuurbeleid vertrekt volgens haar vanuit vrijheid, meerstemmigheid en inclusie van mensen die dingen maken vanuit hun eigen identiteit. In de verhouding tussen die verschillende stemmen groeit de bibliotheek van vandaag en morgen. Dat kan voor haar perfect in combinatie met de functie van kenniscentra van het Nederlands.

“Is een decretale verankering van de bibliotheek wenselijk?”, was een volgende vraag. De minister gaf aan dat op dit moment intergemeentelijke samenwerkingen meer vorm krijgen, dat het zwaartepunt van de financieringen lokaal ligt, en dat er eerst van onderuit ondersteund en gemonitord moet worden. Later kan ze bekijken of een decretaal ingrijpen een gedragen idee zou zijn. Er is alleszins veel in beweging, ook met het rapport Strengthening Europe through public libraries, wat ook het Vlaamse beleid de kans geeft om verder na te denken en uit te wisselen over die essentiële rol van bibliotheken. Over Europese samenwerking gesproken, op de vraag van onze zustervereniging Vereniging van Openbare Bibliotheken (VOB) in Nederland hoe er verbinding is in het Nederlandse taalgebied, kon de minister alvast meegeven dat ze in juni samenzit met de Nederlandse minister van Cultuur over hoe omgaan met artificiële intelligentie (AI) en hoe fake news bestrijden, en de rol van bibliotheken hierin.

Na de filmvertoning verzamelden we enkele reacties op deze documentaire over censuur in de Verenigde Staten in een woordwolk, en ‘ongeloof’ kwam sterk naar boven. Bij de vraag ‘In welke mate herken je elementen uit de film in je eigen context op een schaal van 1 tot 5’, reageerden 13 mensen met ‘niets’, 1 met ‘heel veel’, en 26 met reacties ertussenin. De gebeurtenissen in de film zijn zeer extreem en in Vlaanderen gelukkig momenteel niet aan de orde, maar we kunnen en willen het thema dus ook niet helemaal wegwuiven.