Metroteka is de eerste Poolse bibliotheek in een metrostation, gelegen in het station van Kondratowicza in de wijk Targówek in de Poolse hoofdstad Warschau. In slechts zes maanden tijd is deze bibliotheek uitgegroeid tot een van de meest herkenbare en innovatieve culturele ruimtes van het land. Wereldwijd kreeg het project veel media-aandacht en de ruimte zelf is een symbool geworden van een moderne kijk op lezen. Deze futuristische bibliotheek combineert de traditionele missie van een bibliotheek met geavanceerde technologie, een opvallend ontwerp en uitstekende toegankelijkheid.

Remedie tegen het (doem)scrollen

Het succes van Metroteka blijkt vooral duidelijk uit de cijfers. In slechts een halfjaar tijd werden bijna 20.000 boeken uitgeleend. Belangrijk is dat lezers de boeken steeds vaker meenemen op weg naar het werk of school, als alternatief voor het (doem)scrollen.

“We promoten een trend: een boek in plaats van een smartphone”, vertelt Anika Strzelczak-Batkowska, adjunct-directeur van de openbare bibliotheek in Targówek.

Ook het aantal nieuwe lezers is indrukwekkend: ongeveer tweeduizend mensen zijn lid bij Metroteka, verspreid over alle leeftijdsgroepen en met uiteenlopende leeservaring. Voor velen was het hun eerste bezoek aan een bibliotheek in jaren. De combinatie van een moderne uitstraling en een zeer toegankelijke locatie bleek daarbij doorslaggevend. Dat sluit ook perfect aan bij het idee van ‘cultuur dicht bij huis’.

Een must-see

Het bezoekersaantal bevestigt eens te meer het groeiende belang van deze plek. De bibliotheek heeft al meer dan 20.000 bezoekers mogen verwelkomen, onder wie niet alleen vaste lezers, maar ook toeristen, bibliothecarissen uit heel Polen, studenten en liefhebbers van architectuur en hedendaags design. Metroteka vond al snel zijn weg naar reisgidsen en werd erkend als een must-see in Warschau.

De enorme belangstelling weerspiegelde zich ook in de media, met meer dan 2500 reportages op televisie, de radio, in de pers en op onlineplatforms. Het concept van deze bibliotheek werd niet alleen in Polen opgepikt, maar ook in andere landen wereldwijd. Metroteka is daarnaast een virale sensatie geworden op sociale media, waar berichten binnen enkele dagen tienduizenden kijkers bereiken.

“De enorme belangstelling en de snelheid waarmee Metroteka aan populariteit gewonnen heeft, hebben onze verwachtingen ruimschoots overtroffen”, aldus Anika.

Het succes is ook te danken aan de bijzondere ruimte zelf. De bibliotheek beslaat 150 vierkante meter en heeft een golvende, parametrische structuur, de eerste in haar soort in Polen. Het interieur doet denken aan een futuristische installatie en combineert design en functionaliteit op een harmonieuze manier. Dankzij RFID-technologie en een zelfuitleensysteem kunnen bezoekers de collectie snel, eenvoudig en zelfstandig gebruiken.

Daarnaast is er 24 op 7 een boekenkluisje bij de metro-ingang aan het districtskantoor van Targówek, en is de bibliotheek volledig toegankelijk voor mensen met een beperking.

Cavia's ook welkom

Bezoekers mogen daarnaast hun huisdieren meenemen naar Metroteka. Vaak komen ze met honden, maar er is zelfs een lezer geweest met een cavia. Veel bezoekers komen om op hun laptop te werken of te ontspannen bij de hydrocultuurinstallatie, die de ruimte vult met het zachte geluid van water en de geur van bloemen en kruiden. Kinderen komen na schooltijd langs om huiswerk te maken of te wachten op hun ouders die met de metro naar huis komen. Metroteka trekt ook vrijwilligers aan die graag workshops leiden of het lezen promoten.

Metroteka is bovendien een bruisend centrum voor culturele evenementen. Er worden auteursbijeenkomsten, concerten, creatieve workshops en educatieve activiteiten georganiseerd voor alle leeftijdsgroepen, van kinderen tot senioren. Er worden televisieprogramma’s en online content opgenomen en de ruimte wordt voortdurend bezocht door een breed publiek.

Tot de gasten behoren gerenommeerde makers, kunstenaars en experts, onder wie filmregisseur Krzysztof Zanussi, schrijfster Katarzyna Puzyńska, schrijfster Ewa Kassala, journalist en auteur Łukasz Modelski, muzikant Wojciech Waglewski, muzikant Mateusz Pospieszalski, schrijver en songwriter Paweł Sołtys, de voormalige Amerikaanse ambassadeurs in Polen Mark Brzeziński en Olga Leonowicz, evenals opkomende schrijvers en literaire debutanten.

Metroteka neemt actief deel aan landelijke culturele initiatieven en zendt geselecteerde evenementen en concerten online uit. Een voorbeeld hiervan is de deelname aan de Nationale Nacht van de Bibliotheken, waarbij ontmoetingen met auteurs en concerten online te volgen waren.

Groen onder de stad

De ruimte wordt verder verrijkt door een installatie met hydrocultuurplanten, die een stukje natuur in de ondergrondse metro brengt en zo een uitnodigende en inspirerende sfeer voor lezers creëert. Naast de visuele aantrekkingskracht vervult de installatie ook een belangrijke educatieve functie. Hydrocultuur – een moderne methode om planten zonder aarde en onder kunstlicht te kweken – wordt nu beschouwd als een van de belangrijkste richtingen in de ontwikkeling van stadslandbouw en duurzame voedselsystemen. Door de aanwezigheid ervan in de openbare ruimte kunnen gebruikers van Metroteka rechtstreeks kennismaken met oplossingen die de komende jaren een steeds belangrijkere rol kunnen gaan spelen in steden.

Metroteka is ook erkend in talrijke ranglijsten en wedstrijden door experts, lezers en bewoners, en heeft meerdere nominaties en prijzen in de wacht gesleept, waaronder de prestigieuze Local Government Innovation Diamond.

“Metroteka bewijst dat een bibliotheek tegelijkertijd modern, toegankelijk en visueel aantrekkelijk kan zijn. In zeer korte tijd is de bibliotheek uitgegroeid tot een herkenbare, gewaardeerde en drukbezochte plek”, concludeert Anika.

Metroteka inspireert

“We zijn enorm trots dat we ons aangesloten hebben bij de wereldsteden die het concept van bibliotheken in metroruimtes met succes ontwikkeld hebben. Dat is niet alleen een bron van voldoening, maar ook een bevestiging dat Warschau nieuwe standaarden kan stellen op het gebied van toegang tot cultuur. Metroteka inspireert, verandert leesgewoonten en laat zien dat boeken een natuurlijk onderdeel van het dagelijkse leven kunnen zijn. Het is echt een herdefiniëring van de rol van de moderne bibliotheek.”

Metroteka is het resultaat van een samenwerking tussen de openbare bibliotheek van Targówek, de gemeenteraad en de autoriteiten van de hoofdstad Warschau, het districtsbestuur van Targówek en de metro van Warschau. Het interieurontwerp is van de hand van architectenbureau GK-Atelier Grzegorz Kłoda.