Van 20 tot en met 22 april 2026 vond in Praag (Tsjechië) de 34e conferentie van het European Bureau of Library, Information and Documentation Associations (EBLIDA) plaats. Er was een mooie Vlaamse delegatie met collega’s van Cultuurconnect en het Departement Cultuur, Jeugd en Media (CJM). Ook de VVBAD tekende present. Met het thema Sense and Sustainability: From Goals to Action in Week 17 – Libraries as Partners for a Sustainable Future bracht de conferentie bibliotheekprofessionals, beleidsmakers en partners uit heel Europa samen rond de rol van bibliotheken in een duurzame samenleving.

De conferentie werd georganiseerd in samenwerking met de Tsjechische bibliotheekvereniging, NAPLE Forum en Public Libraries 2030. Dankzij het sterke engagement van de Praagse bibliotheeksector in het duurzaamheidsproject WEEK 17, was de stad een logisch decor voor reflectie over de toekomst van bibliotheken.

Thomas Rehak, directeur van de openbare bibliotheek van Praag, sprak de deelnemers toe met de aanmoediging om intelligenter te werken met nieuwe vormen van samenwerking. Erna Winter voegde daar als voorzitter van EBLIDA de oproep aan toe om als bibliotheeksector te spreken vanuit een eengemaakte boodschap. Iets waar het rapport Strengthening Europe Through Public Libraries, dat weldra verschijnt, zeker aan zal bijdragen.

Een krachtige start: moeilijke thema's aankaarten

De conferentie ging van start met een beklijvende keynote van Lukáš Houdek, die het publiek meteen wist te grijpen. Hij pleitte ervoor om net die onderwerpen bespreekbaar te maken die vaak vermeden worden. Aan de hand van zijn werk, waarin hij archiefonderzoek naar geweld en historische gebeurtenissen vertaalt naar visuele kunst, toonde hij hoe confronterend maar noodzakelijk het is om ongemakkelijke waarheden onder ogen te zien. Zijn getuigenis over de reacties op zijn werk, variërend van ontkenning tot vergoelijking, maakte duidelijk hoe complex maatschappelijk debat kan zijn.

Ook zijn publicatie rond pedofilie kwam aan bod. Als slachtoffer kiest Lukáš ervoor om het gesprek aan te gaan met daders en hun omgeving. Zijn centrale boodschap: zwijgen beschermt niet, openheid en dialoog kunnen dat wel. Het was een keynote die niet alleen indruk maakte, maar ook de rol van bibliotheken en archieven scherp stelde als plekken waar moeilijke gesprekken mogelijk moeten zijn.

Van strategie naar praktijk

Het verdere programma bood een brede waaier aan workshops en sessies waarin de vertaalslag van beleid naar praktijk centraal stond. Thema’s zoals SDG-certificering (Sustainable Development Goals of duurzameontwikkelingsdoelstellingen), klimaatactie en internationale initiatieven zoals WEEK 17 gaven concrete handvatten om lokaal met duurzaamheid aan de slag te gaan.

In de namiddag volgde een reeks korte presentaties: een reis door Europa van inspirerende praktijken. Van bibliotheken die inzetten op Science, Technology, Engineering en Mathematics (STEM) en klimaatactie tot initiatieven rond psychosociale ondersteuning en gemeenschapswerking: het veld toonde zich bijzonder divers en innovatief.

Daarnaast werd ook het Europese gebruikersonderzoek Sentobib toegelicht, dat bibliotheken ondersteunt om hun publiekswerking beter te begrijpen en te versterken. Met wortels in het Vlaamse gebruikersonderzoek is het nu uitgegroeid tot een benchmarkingtool voor bibliotheken in heel Europa. Daarenboven kan men als bibliotheek nu gratis en op eender welk moment starten met een gebruikersbevraging.

Heel wat presentaties van sessies zijn terug te vinden op de programmawebsite.

Film en debat: de realiteit van censuur

Een van de indringendste momenten van de conferentie was de vertoning van The Librarians. Deze documentaire brengt de groeiende druk op bibliotheken in beeld, met name rond censuur en book bans.

De aansluitende vragenronde met een bibliothecaris die hierbij betrokken was, Martha Hickson, gaf een persoonlijke inkijk in deze realiteit en maakte diepe indruk. Het gesprek benadrukte het belang van professionele waarden, moed en solidariteit binnen het vak.

Samen vooruitkijken

Op de slotdag lag de focus op strategische uitwisseling en toekomstgericht denken. In een gezamenlijke sessie van EBLIDA, Public Libraries 2030 en de OMC group (Open Method of Coordination group) die onderzoek deed naar de rol van bibliotheken om Europa te versterken, werden de resultaten van dat OMC-traject gepresenteerd door Klaas Gommers en Ilona Kish.

Het rapport werd enthousiast onthaald en biedt een sterke basis om in de lidstaten het gesprek over de maatschappelijke rol van bibliotheken verder te verdiepen. Het bevestigt dat bibliotheken cruciale spelers zijn in een veerkrachtige en democratische samenleving, en dat er nog veel potentiëel onderbenut is.

Naast het inhoudelijke programma bood de conferentie ook ruimte voor ontmoeting en uitwisseling. Tijdens netwerkmomenten zoals het conferentiediner werd het belang van het Europese netwerk tastbaar.

Zagreb 2027

De conferentie in Praag bevestigde dat bibliotheken, in al hun diversiteit, een sleutelrol spelen in de realisatie van duurzame en inclusieve samenlevingen. Wie deze dynamiek wil voortzetten, kan alvast uitkijken naar de volgende editie van de EBLIDA-conferentie in 2027, die zal plaatsvinden in Zagreb (Kroatië). Het zou fijn zijn om daar opnieuw een mooie delegatie Belgische collega’s te hebben, die samen inspiratie naar onze bodem brengen.