Jan Van Herreweghe schreef meerdere boeken over het verzamelen van boeken in zijn cyclus Het menselijk tekort bij een teveel aan papier, waar Manieren van ordenen (2010) er een van is.

Gelukkig, maar een beetje gek

Op pagina 18 omschrijft hij zichzelf als “een verzamelaar van de gelukkige soort”, maar op pagina 89 moet hij toch toegeven dat verzamelaars op een of andere manier “wel allemaal een beetje gek” zijn. Als je de foto ziet bij het ‘interview’ naar aanleiding van zijn pensionering als bibliothecaris waarop hij zich laat afbeelden als het personage uit het schilderij Der Bücherwurm van Carl Spitzberg (META 2021/7), ben je toch geneigd te denken dat vooral het laatste het geval is.

Boeken verzamelen – en verzamelen in het algemeen – is een vorm van OCD (obsessive compulsive disorder) met onpraktische gevolgen: je moet op den duur een tweede woning of een opslagplaats kopen om alles op te bergen, tenzij je het risico wilt lopen dat de brandweer uiteindelijk je huis moet komen stutten. Je denkt spontaan aan afschrikwekkende tvprogramma’s over hoarders, maar gelukkig houden boekverzamelaars het nog een beetje leefbaar.

Hoewel: er zijn gevallen bekend van verzamelaars die de winter in de kou doorbrachten, omdat ze bang waren dat de boel zou affikken als ze vuur maakten. Ik herinner mij ook een tv-uitzending waarin Martin Ros, de Nederlandse ex-wielrenner, schrijver, uitgever, journalist en radiopresentator met het zenuwachtige, irritante, hoge stemmetje geen blijf meer wist met zijn boeken. Hij stopte ze in plastic zakjes en gooide die dan met een ruime aanloop bovenop de enorme stapel die al in zijn garage lag. Je auto in de garage zetten, gaat dan natuurlijk ook niet meer, een probleem waarover ik kan meespreken. In mijn garage staan immers ook al boekenrekken. Het lukt nog net om het kleine cabriootje van mijn vrouw erbij te krijgen.

Mogelijke oplossingen

Maar er zijn gelukkig oplossingen om nooit te veel boeken te hebben. Een halve eeuw geleden ontdekte ik bij een kennis een exemplaar van De Goelag Archipel in zijn papiermand. Verbaasd vroeg ik hem waarom dat boek daar lag en nog verbaasder antwoordde hij dat hij het immers uit had. Waarom zou je het dan nog bijhouden? Uiteraard nam ik het boek mee en heb ik het nog, hoewel ik tot mijn schande moet bekennen dat ik het vijftig jaar later nog steeds niet gelezen heb.

Van de auteur Edgar du Perron gaat het verhaal dat hij de boeken die hij moest recenseren, las op de trein naar Zuid-Europa. Telkens hij een blad gelezen had, scheurde hij het uit en gooide het door het raampje van de trein, kwestie van niet te zwaar beladen aan te komen.

Je kunt het ook minder drastisch aanpakken: wie boeken te veel heeft, kan ze naar het kringloopcentrum brengen in de hoop dat ze een nieuwe, gelukkige thuis vinden – hoewel dat slechts in een beperkt aantal gevallen zal lukken. Na enkele weken worden de onverkochte exemplaren in de kringloopwinkel immers doorgeschoven naar ... de papiermolen.

Kennissen wier ouders naar een rusthuis gaan, brengen hun boeken naar mij omdat ik nu eenmaal in het boekenvak zit. Het stelt hun geweten gerust, maar het vergroot mijn probleem.

Een verstandig mens laat het verzamelen over aan de bibliotheek. Je kunt deze verzameling nagenoeg onbeperkt gebruiken zonder dat je huis instort, je garage propvol plastic zakjes raakt, zonder dat je gedonder met je partner krijgt over “die ellendige boeken van je” en zonder dat je erfgenamen er iemand anders mee lastig moeten vallen.

Ordenen

Als verzamelaar en bibliothecaris werd Van Herreweghe uiteraard ook geconfronteerd met het probleem van boeken ordenen. Wat hij over gangbare bibliotheekclassificaties vertelt, gaat niet verder dan wat iedere cursist in de bibliotheekopleiding leert. Hoewel ik mag zeggen nogal goed op de hoogte te zijn wat classificaties betreft, verrast hij mij toch herhaaldelijk door rariteiten over boekenordeningen uit zijn enorme verzameling op te diepen. Sommige waren destijds ernstig bedoeld, maar zijn een eeuw later grappig in hun naïviteit, andere zijn gewoon door grapjassen verzonnen. Uiteraard schept Van Herreweghe er genoegen in om dat allemaal uitvoerig te beschrijven.

Eenmaal verzamelaar, altijd ...

Dat Van Herreweghe het verzamelen niet kan laten, is duidelijk en zijn boek is hoofdzakelijk ook een verzameling citaten uit alles wat hij gelezen heeft. Soms citeert hij uit non-fictieboeken die hij blijkbaar grappig vindt, een andere keer volgt een ruim citaat uit een roman. J

e moet de man bewonderen om zijn belezenheid, maar het maakt zijn proza niet bepaald vlotte literatuur. Wat je ook moet bewonderen, is zijn onstuitbare drang om te publiceren. Hij schreef meer dan tien boeken en gaf ze in beperkte oplage uit bij de obscure ‘uitgeverij’ vzw De Gebeten Hond in Harelbeke.

Een Vlaams spreekwoord zegt: “Zot zijn doet geen zeer” en dat zal dan ook wel gelden voor zot zijn van boeken – zoals de titel van een van Van Herreweghes boeken luidt – maar het brengt zo zijn specifieke ongemakken mee.