Waar wil ik naartoe, als communitymanager bij de VVBAD? En belangrijker: waar gaat de sector naartoe? Het zijn roerige tijden. (Zijn het ooit rustige tijden?)

Binnenkort vertonen we The Librarians, een documentaire over de strijd van bibliothecarissen tegen censuur, boekverboden en zelfs boekverbrandingen in de Verenigde Staten (VS). De gebande boeken hebben thema’s als LGBTQIA+- rechten en racisme, en het is glashelder: het echte doelwit zijn de gemeenschappen die in deze boeken een stem krijgen.

Ik zag de film alvast in een mooie organisatie van de Vereniging Openbare Bibliotheken (VOB) in Nederland en verwachtte een strijdlustig portret van kick-ass librarians. Maar voor de film begon, vroeg de presentator ons goed voor onszelf en voor elkaar te zorgen. Na de eindcredits volgde een sta-op-als-je-akkoord-gaat-vragenronde. “Wie haalde er tijdens de film een zakdoek boven?” Heel wat stoeltjes in de zaal klapten op.

Deze film moet gezien worden. Dus: komt dat zien, zegge het voort. (En raad hem ook aan bij de zoveelste “werken in een bibliotheek, is dat niet saai?”)

Het is een valkuil om na het zien van zo’n documentaire meewarig “Amerika” te zuchten. Geen van de bibliothecarissen daar had geloofd dat het ooit zó ver zou komen. Hoe kan de informatiesector in ons land zich wapenen tegen antidemocratische praktijken?

Een van de projecten waar ik mijn schouders onder zet, is een nieuwe beroepscode. Alleen als we onze democratische waarden helder en breed gedragen op papier krijgen, hebben we een omlijnd kader om ze te bewaken in onze collecties en programma’s. De vraag is natuurlijk wat je van een beroepscode kan en mag verwachten. Eén ding is zeker: we zijn de neutraliteit voorbij. Was neutraliteit niet altijd al een illusie?

En hoe kunnen wij anderen wapenen? Er zijn nog heel wat stenen te verleggen in de rivier, maar een van die steentjes is alvast het SUM-project (Seniors United against Misinformation) in de openbare bibliotheken. Met dat project maken we 60-plussers weerbaar tegen allerlei vormen van online misleiding, van phishing tot desinformatie. Door mensen te leren fake news te herkennen, ga je polarisering tegen en versterk je sociale cohesie.

Dat is de ambitie van de VVBAD: een sterk netwerk dat zorg draagt. Zorg voor de professionals die op hun beurt zorgen voor een democratische samenleving, met aandacht voor elke stem. Laat deze META ook als inspiratie dienen voor de zaadjes die een organisatie kan planten: een Young Facts-collectie, Samenlezen voor anderstaligen enzovoort.

Op onze ledendag in maart vatte Elke Jeurissen het in haar keynote ‘Jij bent niet de norm’ zo treffend in het gedicht De plek van Herman de Coninck:

Je moet niet alleen, om die plek te bereiken, thuis opstappen, maar ook uit manieren van kijken.

Steeds op nieuwe manieren naar de wereld kijken, en ervoor zorgen dat iedereen dat kan doen. Daar ligt de kern van onze opdracht.