Het wordt steeds moeilijker om wat mensen maken te onderscheiden van wat met artificiële intelligentie (AI) gegenereerd is. De informatiesector is bij uitstek een omgeving waar men betrouwbaarheid en transparantie hoog in het vaandel draagt. Betekent dat dat musea, archieven en bibliotheken zich maar ver van AI moeten houden? Niet noodzakelijk. Wel is het cruciaal om te weten wie of wat de data of content gemaakt heeft (en hoe) én om er kritisch en verantwoordelijk mee om te gaan. AI-attributie betekent dat je zichtbaar maakt of AI gebruikt werd, welke tool of welk model ingezet werd en hoe mens en AI samenwerkten.
Toepassingen in de bibliotheek, archief- en documentatiesector
In een communicatie- of beleidscontext kan AI helpen bij het zoeken naar informatie, het structureren van eerste ideeën of het genereren van eerste tekstversies. Met feitelijke informatie kun je een voorstel voor een wervende uitnodiging voor een evenement laten genereren of AI kan voorstellen doen om je te lange tekst voor een subsidiedossier in te korten. Daarnaast is er in de sector steeds meer oog voor de mogelijkheden van AI om digitaal beschikbare collecties (semi-)geautomatiseerd te beschrijven. Zo kan AI inhoud van foto en video tekstueel helpen beschrijven of kun je er grote hoeveelheden tekst of verzamelingen documenten zoals documenten in een mappenstructuur mee samenvatten en beter doorzoekbaar maken.
Wetgeving en ethiek
De Europese AI Act is van toepassing op AI-gebruik in een professionele context. Ze stelt dat tekst of beelden genereren met AI toegestaan is, zolang de transparantieverplichting gerespecteerd wordt. Wanneer musea, archieven of bibliotheken in het publieke belang teksten of beelden publiceren die door AI gegenereerd zijn, zijn ze dus verplicht om dat transparant te vermelden. De wettelijke verplichting gaat niet bijzonder ver: ze is immers al niet meer van toepassing zodra er menselijke controle plaatsvindt vóór publicatie. Toch is het een lovenswaardig principe, dat aanvullend op het minimale wetgevende kader navolging verdient in een ethisch geïnspireerde praktijk. Dat geldt zeker in onze sector, waar een grote verantwoordelijkheid bestaat tegenover het brede publiek om betrouwbaar en transparant te werken.
AI Attribution Toolkit
IBM Research raakte geïnspireerd door de modulaire opbouw van Creative Commons-licenties en ontwikkelde de AI Attribution Toolkit (aiattribution.github.io). Met enkele bouwblokken communiceer je beknopt, gestructureerd en gestandaardiseerd over het gebruik van generatieve AI. Je kunt de toolkit zowel voor AI-gegenereerde tekst, beelden als metadata bij je collectie gebruiken. Door een eenvoudig keuzemenu kan iedereen snel aan de slag met vijf parameters die tot een statement leiden. Je selecteert eerst in welke mate je resultaat mens- of AI-gegenereerd is. Je geeft aan waarvoor je AI gebruikt hebt (stilistische of inhoudelijke aanpassingen, creatie van nieuwe inhoud). Initieerde je de AI-bijdrage zelf of gaat het om een proactieve bijdrage, suggestie of toevoeging zonder menselijke interventie? Je geeft vervolgens nog aan of je de AI-resultaten valideerde en noteert welke tool en/of welk model je gebruikte.
Toegepast op dit artikel:
