Waarom moet ik op familiefeestjes nog altijd uitleggen wat het maatschappelijk nut is van archiefinstellingen? Mij onduidelijk, zeker gezien de actualiteit bijna dagelijks concrete voorbeelden biedt waarom archieven cruciaal zijn voor de toekomst van onze democratische rechtsstaat. Neem nu de Epstein-files die al weken het wereldnieuws domineren. Koningshuizen, politici, topmodellen, CEO’s en andere topfiguren liggen onder vuur sinds op 30 januari 2026 ongeveer 3,5 miljoen documenten, 2000 video’s en 180.000 beelden online vrijgegeven werden. Het netwerk van de zedendelinquent houdt de adem in, aangezien nog zeker 2,5 miljoen documenten volgens de wet openbaar gemaakt moeten worden, al zegt het Amerikaanse ministerie van Justitie zijn plicht vervuld te hebben.
De Epstein Files Transparency Act werd op aandringen van democraten en republikeinen op 19 november 2025 door president Trump ondertekend om eindelijk openheid te bieden over het Epstein-dossier. De gedachte dat de act een einde maakt aan speculaties en complottheorieën is echter voorbarig. Bij de online publicatie werden immers een aantal kansen gemist. Onder tijdsdruk moesten archivarissen kiezen tussen maximale transparantie en het beschermen van betrokken personen, waardoor soms net te veel, soms net te weinig gecensureerd werd. Een groot aantal mensen, objecten en pagina’s werd onherkenbaar of onleesbaar gemaakt, om zelfs voor de justitiemedewerkers onduidelijke redenen. Dat dit vooral de namen van potentiële daders lijken te zijn, voedt de complot- en doofpottheorieën. Daartegenover staat dat talloze namen, foto’s en duizenden documenten van (toenmalige) minderjarige overlevers online ontsloten werden, een schending van hun rechten. Een deel van de beelden werd door het Amerikaanse ministerie van Justitie weer offline gehaald, maar het kwaad is inmiddels geschied. De identiteit van ongeveer honderd overlevers werd publiek, waardoor hun leven onherstelbaar veranderde.