In Openbare Bibliotheek Povilas Višinskis (SCPL) in het Litouwse Šiauliai, begon sensorisch lezen als een praktisch antwoord op een duidelijke behoefte die we opmerkten in onze gemeenschap: neurodiverse kinderen hebben behoefte aan verhalen die via meerdere, zorgvuldig samengestelde zintuiglijke kanalen gepresenteerd worden.
Onze eerste programma’s combineerden korte, voorspelbare, verhalende fragmenten met tastbare voorwerpen, zachte sfeergeluiden, bewegingssignalen en visuele ondersteuning. De sessies waren zo opgezet dat ze angst verminderden (duidelijke routines, dimbare verlichting, minimaal geluid), begrip op de voorgrond plaatsten (tastbare voorwerpen, eenvoudige taal, visuele sequenties) en uitnodigden om mee te doen (keuzes maken, samen creëren). Het resultaat was meer betrokkenheid, een betere emotionele regulering en een herontdekte motivatie om te lezen. Dat overtuigde ons om originele literatuur te creëren die speciaal ontworpen is voor sensorisch lezen.
Zo ontstond HERUN, een internationaal creatief initiatief dat twaalf schrijvers en twaalf illustratoren uit Litouwen, Slovenië, Oekraïne en Portugal samenbracht om twaalf originele verhalen te ontwikkelen. Om een echte kruisbestuiving van perspectieven te garanderen, vormden we internationale duo’s – wat resulteerde in twaalf nieuwe creatieve samenwerkingsverbanden.
Kwaliteit en toegankelijkheid stonden vanaf het begin centraal. Alle makers volgden eerst een gerichte cursus over hoe ze moesten schrijven en illustreren voor een neurodivers publiek: waar ze de nadruk op moesten leggen (duidelijkheid, voorspelbaarheid, concrete beelden), wat ze moesten vermijden (overdaad, dubbelzinnige metaforen) en hoe ze zintuiglijke mogelijkheden in het verhaal konden integreren. De concepten werden vervolgens professioneel beoordeeld door specialisten op het gebied van neurodiversiteit en bibliothecarissen met ervaring in zintuiglijk lezen. Deze iteratieve cyclus hielp bij het verfijnen van het tempo, de taal, het contrast en de mogelijkheden voor multisensorische aanpassing. Dat maakte de eindresultaten zowel artistiek sterk als praktisch bruikbaar.
Het project kreeg wel te maken met praktische beperkingen, denk bijvoorbeeld aan Oekraïense kunstenaars die hun militaire dienstplicht vervulden. Maar dankzij hun toewijding en de flexibele coördinatie van het project bleef HERUN op koers. Die veerkracht is een van de sterke punten van het project. Het laat zien dat inclusieve culturele projecten ook onder druk kunnen blijven standhouden en zelfs floreren, mits er open communicatie is, de tijdschema’s haalbaar zijn en er authentieke ondersteuning is.
Het belangrijkste resultaat van HERUN is het collectieve, geïllustreerde boek Helping the Bear and Other Stories. Het boek zal gepubliceerd worden in de vier projecttalen en in het Engels, zodat het breed toegankelijk is voor bibliotheken, scholen en gezinnen. Naast de gedrukte edities die via partnerbibliotheken verspreid worden, zal er online een gratis toegankelijke PDF-versie van het boek beschikbaar zijn. Dat vergroot het bereik, en zo kan het gemakkelijk gebruikt worden in onderwijs- en therapiecontexten. Gedurende het project zullen bibliothecarissen in alle partnerlanden opgeleid worden om zintuiglijke leessessies te organiseren en te faciliteren, en zullen alle verhalen voorgelezen worden aan kinderen in bibliotheken. Als aanvulling op de collectie zal SCPL ook het methodologisch handboek (Heroes Unleashed) voor bibliotheken publiceren, met duidelijke richtlijnen voor het ontwerpen en uitvoeren van zintuiglijke leesprogramma’s. Deze bron zal eveneens online beschikbaar zijn om een snelle implementatie in diverse omgevingen te ondersteunen.