Bibliothecarissen van over de hele wereld kwamen van 18 augustus tot en met 22 augustus bijeen in Astana, Kazachstan, voor de jaarlijkse wereldconferentie - het World Library and Information Congress (WLIC) - van de International Federation of Library Associations and Institutions (IFLA).

Locatie

Het aantal deelnemers lag rond de 1800, een kleiner aantal dan gebruikelijk voor IFLA-conferenties. Of dat nu door de locatie kwam, durf ik niet te zeggen. Het was de eerste keer sinds het bijna honderdjarig bestaan van IFLA dat ze een conferentie in Centraal-Azië organiseerden. Na het gedoe rondom de conferentie in Dubai, de afgelasting daarvan, was de keuze voor Kazachstan een spannende. Kazachstan, het negende grootste land ter wereld, ingeklemd tussen grootmachten China en Rusland, is geen democratie zoals wij deze in West-Europa beschouwen. Het is een voormalige Sovjetrepubliek die in 1991 zelfstandig werd. De conferentie die plaatsvond in de Kazachse hoofdstad Astana gaf ook een achtergrond die perspectief bood op hoe het land zich sinds de verzelfstandiging aan het ontwikkelen is. Van de vijf ‘-stannen’ die onderdeel uitmaakten van de Sovjetunie (Kirgistan (nu Kirgizië), Turkmenistan, Tadzjikistan, Oezbekistan en Kazachstan) is het het rijkst omdat er olie en gas gewonnen wordt. Het land staat ver onderaan de corruptie-index, de persvrijheidsindex en de democratie-index.

Afweging

Thema van de conferentie was: Uniting Knowledge, Building the Future, door de vertrekkende voorzitter Vicky MacDonald en inkomend voorzitter Leslie Weir verder uitgewerkt onder de noemer: ‘Stronger, Bolder, Together’. Vooraf was er de vraag of het mogelijk was in een land waarin democratische principes onder druk staan een internationaal bibliotheekcongres te organiseren waarbij de waarden van de bibliotheek in strijd zijn met de manier waarop de Kazachse overheid met haar inwoners omgaat. Het IFLA-bestuur heeft zich daarvan tevoren verzekerd en tijdens de conferentie bleek nergens dat de Kazachse overheid zich op wat voor manier dan ook bemoeid had met de inhoud van het programma. Het bood juist enkele honderden Kazachse deelnemers, die niet de gelegenheid gehad zouden hebben als de conferentie ergens anders gehouden was, de mogelijkheid om internationale collega’s te ontmoeten en om kennis te nemen van de wereldwijde ontwikkelingen in ons vak.

Er wordt door de Kazachse overheid wel geïnvesteerd in bibliotheken en in de ontwikkeling van haar burgers. Kazachstan heeft van origine een hoog aantal geletterde inwoners, voortkomend uit de Sovjettijd waarin het onderwijs op een hoog peil stond. Het zal interessant zijn om te zien hoe het land zich verder ontwikkelt en welke keuzes de overheid maakt bij het investeren van de oliedollars. Een goed opgeleide bevolking is goed voor de economie, maar levert je als overheid ook een mondigere bevolking op.

Eerste keer

Voor mij was het de eerste keer dat ik naar een IFLA-conferentie ging. Het was leerzaam, spannend, interessant, uitdagend en verhelderend. Iedereen in ons vak is het erover eens dat de manier waarop bibliotheken hun rol uitoefenen voortdurend verandert. Er werd gesproken over de rol van bibliotheken in het bevorderen van vrijheid van meningsuiting, de klimaatcrisis, oorlog en conflict, over democratie, over artificiële intelligentie (AI), cultureel erfgoed, statistieken, de rol van bibliotheken in de burgermaatschappij als katalysator voor verandering, over lezen en geletterdheid, over digitale inclusie, over paraatheid en nog veel meer dat wereldwijd speelt. De uitdagingen zijn verrassend vergelijkbaar, en dat geldt ook voor veel van de oplossingen. Bibliotheken zijn een universele instelling en daarom is het zo zinvol om over de grenzen heen onze ideeën te delen en geïnspireerd te raken.

Verschillen en gelijkenissen

Astana, de stad waar het congres georganiseerd werd, is een hypermoderne stad. Door de eerste president Noersoeltan Nazarbajev werd het tot hoofdstad benoemd in 1997, daarvoor was dat Almaty (Alma-Ata). Het is een stad die uit de grond gestampt wordt: overal staan bouwkranen, er zijn grote shoppingmalls, moderne auto’s en grote doorgaande wegen. Alleen door naar de mensen die op straat lopen te kijken weet je dat je aan de andere kant van de wereld bent. De stad heeft een aantal prestigeprojecten waar uiterlijk belangrijker is dan inhoud. Alles is nieuw, glimmend en oversized: een grote shoppingmall in de vorm van een yurt, een toren met een gouden bal met op de bovenste verdieping de handafdruk van de eerste president, een arc de triomphe en een glazen piramide. Astana is niet Kazachstan. De rest van het land, althans wat ik ervan gezien heb, is een mengeling van een groeiende middenklasse die hard werkt en het financieel best goed heeft, terwijl je in dorpen ook kleine keuterboeren ziet die moeten sappelen om het hoofd boven water te houden

Daarbuiten soms heel grote boerderijen met wel 3000 stuks vee. De verschillen zijn groot in het land, ook in de bereikbaarheid en kwaliteit van het onderwijs en de gezondheidszorg. Dat is er sinds de verzelfstandiging niet op vooruitgegaan, al lijkt de huidige president daar wel stappen in te willen zetten.

Moderne bibliotheek

Tijdens het congres had ik geen tijd om een bibliotheek te bezoeken. Die gelegenheid had ik wel tijdens de trip van twee weken die ik eraan vastgeplakt had. Ik bezocht in Turkistan de Al Farabbibliotheek. Een verrassend moderne bibliotheek met een goed geoutilleerd fablab, een studio waar je muziek kon maken (en instrumenten om te lenen), een auditorium, lees- en studiezalen, een jeugdafdeling met zitzakken en een uitstekend café erbij met goede koffie. Dat had ik in alle eerlijkheid niet verwacht en het was een plezier om er rond te kijken. Het was een mooie toevoeging aan mijn eerste IFLA-congres. Ik was onder de indruk van het congres, van al die vakgenoten uit heel de wereld die er waren, de sprekers en de mogelijkheden om te netwerken. Volgend jaar vindt het congres plaats in Busan, Zuid-Korea. Ik kan het iedereen aanraden om een keer naar het WLIC te gaan. Je zou maar zo het IFLA-virus te pakken kunnen krijgen.

Mocht je Busan echter te ver vinden, dan nodig ik jullie als voorzitter van het European Bureau of Library, Information and Documentation Associations (EBLIDA) ook graag uit voor ons jaarlijks congres, volgend jaar april in Praag, Tsjechië.