Spellen blijven de verbeelding stimuleren en geven plezier en ontspanning. Maar steeds vaker worden deze spellen ook pedagogisch en therapeutisch ingezet om leerprocessen te verbeteren en aangenamer te maken. Meer en meer spelotheken worden opgericht. Graag stellen we het Vlaams Overleg Spelotheken (VOS) voor, dat de Vlaamse spelotheken samenbrengt.

Het Vlaams Overleg Spelotheken Eind jaren zeventig werden de eerste spelotheken in Vlaanderen opgericht. Op dat moment richtten ze zich voornamelijk op mensen met een beperking. Vaak ontstonden ze dan ook binnen de context van voorzieningen voor deze doelgroep. Bijna gelijktijdig ontstond de koepelorganisatie vzw Vlaams Overleg Spelotheken. Het doelpubliek van spelotheken breidde zich door de jaren heen uit. De meeste huidige spelotheken (zijn) ontstaan in connectie met of werken nauw samen met een Huis van het Kind, een OCMW, een Sociaal Huis, een jeugddienst, een Centrum voor Algemeen Welzijnswerk (CAW), een kinderdagverblijf, een openbare bibliotheek of een bibliotheek van een onderwijsinstelling.

Wat doet het VOS?

Het VOS heeft als doel het concept ‘spelotheek’ te verspreiden, om spel, het spelen en spelmateriaal bij particulieren, scholen, voorzieningen en dergelijke te brengen.

Instellingen, gemeenten, bibliotheken en andere organisaties die een spelotheek willen opstarten, kunnen terecht bij het VOS met hun vragen, en worden – indien gewenst – bij hun opstart begeleid. Bestaande spelotheken kunnen altijd met hun vragen terecht bij het VOS (info@spelotheken.be). Voor elke vraag wordt een oplossing gezocht of wordt er doorverwezen naar een deskundige in de materie van de vraag.

Het VOS zorgt voor ontmoeting en connectie tussen de Vlaamse spelotheken. Zo wordt er twee keer per jaar, in maart en september, een lerend netwerk georganiseerd. Het VOS probeert deze studiedagen geografisch over Vlaanderen te spreiden, zodat het haalbaar blijft voor elke spelotheek om regelmatig deel te nemen. Inhoudelijk wordt gezorgd voor variatie. Ieder lerend netwerk draait om een bepaald thema. Er wordt een spreker gevraagd, expertise en ervaringen worden gedeeld. Tijdens de middagpauze is er meestal een kleine spellenbeurs en een informele babbel. Doordat het telkens op een andere locatie is, kunnen de deelnemers ook altijd een andere spelotheek bezoeken en de werking leren kennen. Deze lerende netwerken worden altijd positief bevonden.

Wisselcollectie

Binnen het VOS wordt ook Samenspel georganiseerd. Daarbij wordt er een wisselcollectie opgebouwd waarvan meerdere spelotheken gebruik kunnen maken. De bedoeling is om in elke Vlaamse provincie zo’n wisselcollectie te organiseren. Samenspel West-Vlaanderen draait bijvoorbeeld al op volle toeren. Enkele keren per jaar wordt er een avondvergadering georganiseerd, waarbij ook hier geprobeerd wordt om regelmatig van spelotheek te veranderen. Zo leren de deelnemers andere spelotheken kennen en kunnen ze ervaringen, tips & tricks uitwisselen. Tijdens die vergaderingen worden spellen uitgewisseld, wordt er besproken welke spellen aangekocht kunnen worden en worden problemen aangepakt.

In Samenspel staat het netwerken tussen spelotheken centraal en het uitlenen van spelmateriaal van de wisselcollectie. Het materiaal van Samenspel West-Vlaanderen kan ingekeken worden op de website van spelotheek De Piepbal. In deze spelotheek wordt ook het materiaal zelf verzameld. Voor de vergadering wordt doorgegeven welk materiaal een spelotheek wil lenen. De leentermijn kan variëren van enkele weken tot enkele maanden. In Samenspel West-Vlaanderen zijn twee leden van het VOS voorzitter en secretaris. De financiering is afkomstig van giften van de Bron van Hoop.

Op de website van het VOS zie je welke spelotheken er in Vlaanderen gelokaliseerd zijn. Elke spelotheek kan zich via de website van het VOS registreren. Op die manier wordt de eigen spelotheek op de kaart gezet en worden er per spelotheek meer gegevens getoond. Zo zie je het adres, de website, een mailadres en eventueel de verantwoordelijke.

Is een spelotheek geregistreerd (en ingelogd) dan wordt er meer informatie zichtbaar. De bedoeling van het VOS is om meer informatie en documentatie via de website te tonen aan geregistreerde spelotheken. Dat moet nog verder uitgebouwd worden.

Het VOS wil ook connecties leggen met andere organisaties met vergelijkbare doelen: opvoeding, onderwijs, sociaal welzijn, gezondheid, enzovoort. Het uitwisselen van wederzijdse kennis en expertise kan beide partijen versterken. Door aanwezig te zijn op grote evenementen zoals het SpellenFest in Brugge, probeert het VOS om meer naambekendheid te verwerven. Het VOS vertegenwoordigt de Vlaamse spelotheken op Europees (ETL: European Toy Libraries) en internationaal (ITLA: International Toy Library Association) niveau. Op die manier doen we inspiratie op voor de Vlaamse spelotheken, maar wordt er ook informatie gedeeld met buitenlandse instellingen.

Plannen

Het VOS wil de samenwerking tussen de West-Vlaamse spelotheken in Samenspel verder versterken. De nauwe samenwerking tussen de verschillende spelotheken in de andere Vlaamse provincies blijven stimuleren door het opstarten van Samenspel per provincie is een van de prioriteiten van het VOS.

Daarnaast streven we ernaar om alle spelotheken in Vlaanderen op de kaart te zetten en om ondersteuning te geven in de professionalisering van de spelotheken. Dat doen we door startende spelotheken op weg te helpen en vragen van spelotheken op te lossen of door hen door te verwijzen naar professionals die het antwoord wel weten.

Ook willen we professionalisering en connectie tussen spelotheken onderling blijven stimuleren door regelmatig interessante studiedagen te organiseren en te volgen. De VOS-website moet daarnaast verder uitgebouwd worden met informatie en documentatie die interessant is voor spelotheken. Voorbeelden hiervan zijn: een opsomming van de soorten classificatiesystemen die specifiek voor spellen gebruikt kunnen worden, een opstartdocument om een spelotheek te beginnen, een lijst met uitgeverijen en spellenwinkels die kortingen geven, aankondigingen van groepsaankopen van spelmateriaal, aankondigingen van evenementen van het VOS of van uitgevers, enzovoort.

Oproep

Graag willen we de spelotheken buiten West-Vlaanderen verder stimuleren om ook binnen hun provincie een eigen groep Samenspel op te starten. Samenspel West-Vlaanderen kan hierin zeker ondersteunen om de opstart vlot te laten verlopen.

We willen ook een warme oproep doen aan spelotheken om zich lid te maken van het VOS en onze kaart op de website op die manier te vervolledigen.

Op vrijdag 26 september 2025 zal het volgend Lerend Netwerk plaatsvinden in het speelgoedmuseum van Mechelen. Meer informatie volgt op de website.

Voor verdere vragen of meer informatie kun je steeds terecht op info@spelotheken.be. 

Bibliografie

Osstyn, J., Schotte, K., Suykerbuyk, J., Vandevijver, L., Vanhove, J.-L., Anseeuw, K., Ballegeer, E. & Lekens, N. (2022). Spelotheken. In S. Meersseman, De Wegwijzer: Aanbod, dienstverlening en gebruikers van bibliotheken (pp. 119-138). Brussel: Politeia.

Vlaams Overleg Spelotheken. (2024). Vlaams Overleg Spelotheken. Geraadpleegd op 15 november 2024, van Vlaams Overleg Spelotheken: https://www.spelotheken.be/