Simpel: door taaloefenkansen te creëren. Voeg daar een vleugje erfgoedverhalen aan toe, en je hebt een krachtig recept voor verbinding en taalontwikkeling. Dat bewees het project Samenlezen van erfgoedverhalen.

Samenlezen

In 2023 ging FARO, samen met enkele erfgoedorganisaties, op zoek naar manieren om laaggeletterde volwassenen en jongeren in OKAN-klassen (onthaalonderwijs voor anderstalige nieuwkomers) beter te bereiken. We stelden de behoeften van de doelgroep centraal: waar hebben zij nood aan? Eerdere samenwerking met Ligo, de centra voor basiseducatie die onder meer Nederlandse taallessen voor anderstaligen aanbieden, wees op een leemte. Er bestaat al wel wat erfgoedmateriaal voor hogere taalniveaus, maar weinig voor beginners.

De methodiek van samenlezen bood een oplossing. Hierbij leest een begeleider een tekst voor, terwijl deelnemers meelezen of luisteren. Na enkele tekstfragmenten wordt het lezen onderbroken om te praten over wat er gelezen is. De begeleider stelt vragen, deelnemers delen hun interpretaties en ideeën. De vragen volgen een opbouw: van eenvoudige checkvragen (bijvoorbeeld

“Over wie gaat het verhaal?”) tot verdiepende (bijvoorbeeld “Welk woord vind je mooi?”) en emotiegerichte vragen (bijvoorbeeld “Wat voel jij hierbij?” of “Wat herken jij?”). De interactie met de vragen bevordert taalvaardigheid, versterkt het zelfvertrouwen en creëert verbondenheid.

Samenlezen is geen klassieke taalles. Het biedt de cursisten juist een afwisselende werkvorm om met plezier taal te oefenen. We zetten in op een warme, veilige leeromgeving die interactie en respectvol luisteren bevordert. Taalfouten worden als dusdanig niet uitdrukkelijk gecorrigeerd, maar antwoorden worden wel in correct Nederlands en met een correcte uitspraak geparafraseerd. Niemand wordt bovendien verplicht om te praten.

De trajecten

De eerste editie van Samenlezen van erfgoedverhalen liep in samenwerking met verschillende erfgoedcellen. De leesbegeleiders bereidden zich voor met een training, en trokken daarna naar NT2-klassen (niveaus 1.1 en 1.2) en OKANgroepen. Ze namen een bundel erfgoedverhalen mee rond het thema Dieren, geïnspireerd op Erfgoeddag 2024. De trajecten werden begeleid door leescoach Ilona Plichart.

Een tweede traject volgde snel, met steun van Literatuur Vlaanderen: enerzijds een cursus Samenlezen met erfgoedverhalen, anderzijds een opleiding Hoe schrijf ik een erfgoedverhaal voor NT2-starters? Schrijvers leerden onder andere werken met korte zinnen, actieve werkwoorden, beperkte personages en eenvoudige taal die uitnodigt tot gesprek en herkenning. Belangrijk was ook de keuze voor woorden die interactie en herkenning uitlokten

De verhalen putten inspiratie uit uiteenlopende vormen van (immaterieel) cultureel erfgoed: van een hoed als symbool van de taalstrijd in Antwerpen tot de Leeuwendans bij het Chinees Nieuwjaar. Alle verhalen, met als rode draad het Erfgoeddagthema Thuis voor 2025, werden gebundeld in een brochure voor de NT2-cursisten. Veel klassen zagen de leesbegeleiders graag komen tijdens de Erfgoedweken. Ondertussen werden ook nog twee verhalen over sport en spel gedeeld.

Reacties

De reacties in de klassen waren positief. Een nieuw gezicht én de andere stem van de leesbegeleider brachten even verandering in de klas. De verhalen riepen herkenning en gesprek op, en boden ruimte voor luisteren, delen en wederzijds respect.

De ervaringen van deze trajecten werden gebundeld in een inspiratiebrochure voor erfgoedorganisaties die ook willen bijdragen aan leesbevordering via samenlezen. Want taal oefenen én erfgoed delen: dat is winst voor iedereen