In het artikel over generatieve artificiële intelligentie (AI) in META 2024/4 hebben we kort verduidelijkt wat dat is, hoe het werkt en waarvoor het bruikbaar is. We wezen ook op de uitdagingen bij het gebruik van deze technologie. In dit artikel geven we enkele richtlijnen en tips voor een doordacht gebruik van generatieve AI in archieven, bibliotheken en documentatiecentra.

Slim gebruik

In het artikel uit 2024 schreven we dat de met generatieve AI verkregen resultaten niet altijd even betrouwbaar zijn. Ook stelden we dat er een risico bestaat op juridische inbreuken, omdat de auteursrechtwetgeving kan worden overtreden en/of de privacy van personen en de vertrouwelijkheid van gegevens kan worden geschonden. Maar generatieve AI kan ons als gebruiker ook voordelen bieden bij bijvoorbeeld het leesbaar maken, samenvatten, aanmaken en vertalen van teksten of bij het aanmaken van beelden. Een belangrijke voorwaarde is echter dat het gebruik op een doordachte manier gebeurt. Dat betekent vooral dat je generatieve AI-systemen niet inzet ter vervanging van je eigen menselijke intelligentie, maar dat je ze hanteert als hulpmiddel.

Enkele richtlijnen

De Vlaamse overheid publiceerde in februari 2025 het document Richtlijnen voor het gebruik van publiek toegankelijke generatieve AI. Deze richtlijnen zijn ook zinvol voor medewerkers van archieven, bibliotheken en documentatiecentra die op een doordachte manier met generatieve AI aan de slag willen gaan. 1. Deel nooit gevoelige informatie met generatieve

1. Deel nooit gevoelige informatie met generatieve AI: vermijd dat je bij het ingeven van je opdracht (prompt) privacy- of bedrijfsgevoelige informatie deelt. Het delen daarvan kan enkel als je volledige zekerheid hebt dat deze niet bewaard wordt. Overweeg betalende AI-diensten voor meer controle over je data.
2. Dubbelcheck het door generatieve AI gegenereerde resultaat: wees altijd op je hoede voor mogelijke vooringenomenheid, misinformatie en fouten. Het is aangeraden om steeds de verkregen output te toetsen aan informatie uit betrouwbare bronnen.
3. Voeg zelf waarde toe aan het gegenereerde resultaat: beschouw de verkregen output niet als een afgewerkt product, maar doe als inhoudsdeskundige zelf aanpassingen en aanvullingen op basis van je eigen vakkennis en beroepservaring.
4. Wees transparant over je gebruik van generatieve AI: vermeld bij het eindresultaat dat je gebruik hebt gemaakt van generatieve AI (en welk systeem).
5. Word voldoende ervaren in het gebruik van generatieve AI: experimenteer met het gebruik van generatieve AI, verdiep je in het opstellen van prompts en deel je ervaringen en verworven kennis met collega’s.
6. Houd professioneel en persoonlijk gebruik van generatieve AI strikt gescheiden: gebruik het e-mailadres van je werk enkel om een account voor professioneel gebruik aan te maken. Gebruik daarbij ook een ander wachtwoord dan het wachtwoord dat je gebruikt om in te loggen op de systemen van je werkgever.
7. Wees je bewust van de milieu-impact van generatieve AI: zorg dat je enkel generatieve AI gebruikt als het een duidelijke meerwaarde oplevert in vergelijking met een gewone zoekopdracht in een zoekmachine, want het gebruik van generatieve AI vergt veel water en energie.

Auteursrecht

Een bijkomend aandachtspunt bij het gebruik van generatieve AI is het respect voor het auteursrecht. Dat betekent dat het ingeven van auteursrechtelijk beschermd materiaal in een prompt enkel mag als je hiervoor toestemming hebt van de auteursrechthebbende of diens vertegenwoordiger, dus de auteur, diens erfgenamen of de collectieve beheersvennootschap die optreedt in hun naam (bijvoorbeeld Sabam). Het is ook aangewezen om de verkregen content verder te bewerken, opdat die als voldoende origineel kan worden beschouwd. Als je daarna nog niet zeker bent of de content voldoende origineel is, gebruik de content dan niet.