Iedereen heeft vroeg of laat weleens met erfenissen te maken. Bij de meeste erfeniszaken is de verdeling vrij eenvoudig en zijn de erfgenamen en belanghebbenden gekend, maar af en toe kan het toch vrij complex worden. In dergelijke gevallen schakelen notarissen regelmatig professionele, erfrechtelijke genealogen in. Zij contacteren de archieven en diensten Burgerzaken van de lokale besturen om de stamboom van de erflater te reconstrueren en zo eventuele erfgenamen op te sporen. Dat gebeurt onder een officieel mandaat van de gelaste notaris. De erfrechtelijke genealogen botsten de laatste jaren echter tegen heel wat hinderpalen aan.

De problematiek

De wetgeving die de modaliteiten rond de raadpleging en openbaarheid van het Rijksregister, het bevolkingsregister en akten burgerlijke stand regelt, is de laatste jaren meerdere keren gewijzigd vanwege de privacywetgeving. Hierdoor zijn de verschillende procedures en bepalingen verspreid geraakt in onder andere het Burgerlijk Wetboek, het Bestuursdecreet en verschillende koninklijke besluiten.

Bijgevolg is het overzicht vaak zoek en is het moeilijk voor archivarissen en medewerkers om de geldende afspraken correct toe te passen en te interpreteren. Wetswijzigingen werden niet altijd even goed gecommuniceerd en stroomden niet door naar de archiefsector, hoewel zij de historische collectie van akten en bevolkingsregisters bewaren en ter beschikking stellen. Daardoor konden sommige opdrachten niet of niet correct behandeld worden en waren er vaak lange wachttijden vooraleer er resultaten geboekt werden.

Internationale opdrachten werden steeds moeilijker om uit te voeren, gezien ze gebaseerd zijn op het land waarin de erfenis valt. Dat was in België onvoldoende geregulariseerd waardoor dergelijke dossiers vaak geblokkeerd raakten.

Erfenisonderzoeken vragen veel tijd om uit te voeren, zeker als de genealoog niet ter plaatse komt om het archief zelf in te kijken. De intergemeentelijke archiefdienst van DVV Midwest (IGA Midwest) behandelt jaarlijks zo’n 120 archiefraadplegingen voor zijn aangesloten lokale besturen, waarvan het merendeel erfenis- of stamboomonderzoek is.

Binnen de erfrechtelijke genealogische sector gebeuren ook heel wat wanpraktijken, zoals het werken zonder correct mandaat of het onderhands verkrijgen van informatie, waardoor er ook sprake is van wantrouwen bij de instanties die deze vragen behandelen.

De oplossing

Met een nieuw koninklijk besluit van 7 maart 2024 werkte An Stofferis (International Genealogy Services Belgium BV) samen met de IGA Midwest, vertegenwoordigers voor het Rijksregister en kabinetsmedewerkers van Binnenlandse Zaken en Justitie een nieuwe regeling uit. De procedure en toegang voor erfrechtelijk genealogisch onderzoek werd wettelijk verankerd, alsook de mogelijkheid tot beroep wanneer toegang tot het Rijksregister geweigerd wordt.

Erfrechtelijke genealogen mogen, op vertoon van een mandaat van de gelaste notaris met verwijzing naar de wetgeving van het land waar de erfenis openvalt, de bevolkingsregisters en akten fysiek komen raadplegen. Laten ze het werk uitvoeren door de archivaris of medewerker Burgerzaken, dan moet de aanvraag binnen de twintig tot veertig werkdagen behandeld worden en moeten de resultaten één maand na toelating aangeleverd worden. De notaris krijgt toegang tot het Rijksregister zodat personen vanaf 1970 rechtstreeks opgespoord kunnen worden zonder tussenkomst van erfrechtelijke genealogen of het lokaal bestuur.

De sector werd ook verder geprofessionaliseerd met de oprichting van GEN-B op 18 november 2024, een nationale vereniging die erfrechtelijke genealogen vertegenwoordigt onder voorzitterschap van An Stofferis. Om de start van de vereniging officieel te maken, werd op 31 januari 2025 een internationale conferentie gehouden in KBR.

De GEN-B-conferentie

Tijdens de conferentie werd er een aantal lezingen gegeven vanuit verschillende sectoren en achtergronden. Joachim Coens (burgemeester van de stad Damme, CD&V) gaf een toespraak over de problematiek van slapende tegoeden en de rol van erfrechtelijke genealogie om deze tegoeden aan de rechtmatige eigenaars te bezorgen.

Carol Bohyn (notaris bij Bohyn & Ide) benaderde de uitdagingen van erfrechtelijk onderzoek vanuit het perspectief van het notariaat. Jochen Deprez (archief- en informatiebeheerder bij de IGA Midwest) benadrukte de rol van de archivaris als bewaker van overheidsinformatie, en deed een oproep om de archiefsector meer te betrekken bij het opmaken van nieuwe wetgeving betreffende bestuursdocumenten.

Vervolgens kwamen Antoine Djikpa (algemeen directeur ADD Associés, mede-oprichter GEN-B) en Cédric Dolain (voorzitter Généalogistes de France, de Franse beroepsfederatie erfrechtelijke genealogie) aan het woord over de procedures en regelgeving in Frankrijk.

Véronique de Limburg Stirum (voorzitster van de Koninklijke Vereniging der Historische Woonsteden en Tuinen van België) beschreef hoe de methodiek toegepast kan worden op de geschiedenis van adellijke families zoals de Adornes in Brugge.

Erfrechtelijke genealogie speelt ook een belangrijke rol in de restitutie van geroofde kunst. Marie-Sophie de Clippele (professor Rechten aan de Université Catholique de Louvain) en Bert Demarsin (professor Rechtsgeleerdheid en Criminologische Wetenschappen aan de KU Leuven) gaven een uiteenzetting hierover.

Ook voor criminele cold cases kan genealogie en DNAonderzoek voor een doorbraak zorgen. Kurt Wertelaers, onderzoeksjournalist en de oprichter van het Cold Case Bureau van Meerbeeck, benadrukte het belang hiervan.

Tot slot gaf Sandra Bothma (voorzitster vereniging Metis van België) vanuit haar eigen persoonlijke ervaring een toelichting over het lot van de metissen in de Belgische koloniën.

Conclusie en verdere stappen

Dankzij het nieuwe koninklijke besluit en de oprichting van GEN-B is de erfrechtelijke genealogische sector van België op de kaart gezet. Een eerste belangrijke stap, maar er is zeker nog werk aan de winkel. Het lidmaatschap bij GEN-B zou een teken van integriteit en betrouwbaarheid moeten worden. Daarnaast is er nog geen regeling voor genealogen die als hobby hun eigen familiestamboom en -geschiedenis willen ontdekken. Zij vallen momenteel wettelijk uit de boot.

In een vervolgtraject kan misschien nog vooruitgang geboekt worden op deze thema’s. Het koninklijke besluit toont daarnaast aan dat wetgeving ook pragmatisch en praktisch kan zijn als alle relevante stakeholders bij de debatten betrokken worden.