Werken in het audiovisuele archief van de VRT betekent dat het nooit ver zoeken is naar inspiratie om talloze quizvragen te bedenken. Bij VRT Archief weten ze dat als geen ander en zetten ze hun creativiteit om in een spannende quiz. Op 5 juni 2025 nemen twintig teams van vier VRT-collega’s het tegen elkaar op in de strijd om de felbegeerde VRT Archiefquiz-trofee. Voor de derde keer op rij organiseert VRT Archief deze gezellige quizmiddag, en zet presentator Manu Van Acker het rijke archief in de schijnwerpers.

Hoe het begon

Drie bevlogen quizcollega’s staken in 2008 de koppen bij elkaar om vanuit het archief een eigen quiz uit te dokteren. Drijvende kracht Dirk Van Engeland organiseerde in 2009 de eerste Archiefquiz in de Marconistudio. Vijf jaar na elkaar lokte die heel wat enthousiaste VRT-collega’s. Dirk werd ziek en overleed in 2017. Er volgden enkele jaren zonder quiz.

“Na corona vonden we dat het tijd was om de traditie nieuw leven in te blazen. De editie in 2023 hebben we aan Dirk opgedragen. Nu duiken we opnieuw in ons rijke archief”, vertelt Kathleen Bertrem, communicatieverantwoordelijke voor VRT Archief en trekker van de quiz. “We organiseren de quiz met veel plezier en enthousiasme. Het is de ideale manier om ons archief in de schijnwerpers te zetten.”

Hoe begin je eraan? 

“We herdachten de quiz en staken die in een moderner jasje. Het ultieme doel is dat elke deelnemer zich amuseert, zich af en toe verbaast en de ongelooflijke waarde van het VRT-archief ontdekt”, vertelt Robert Janssens, juryvoorzitter en mediabeheerder. “In mijn eigen dorp had ik al vijftien quizzen georganiseerd. Die ervaring hielp om het kiezen van mogelijke vragen in goede banen te leiden. We zoeken een mooie balans qua moeilijkheid voor alle leeftijden, én om alle VRTmerken van radio, tv en online aan bod te laten komen. Je wilt iedereen een goed gevoel bezorgen. Dat lukt niet als de quiz te moeilijk is. We letten er ook op dat collega’s iets herkennen van hun merk, zender of afdeling. Een vraag over teletekst, ondertiteling of de studiedienst is altijd mogelijk.”

Op tijd beginnen is noodzakelijk. “Je mag rekenen op ongeveer zeven maanden voorbereidingstijd”, zegt Kathleen. “De meeste tijd gaat naar het zoeken van geschikte vragen. We beoordelen elkaars vragen op originaliteit, funfactor, bruikbaarheid en moeilijkheid. Tijdens de quiz tonen we archieffilmpjes en spelen we audiofragmenten af. Daar gaat heel wat werk aan vooraf: de eindredactie van de vragen, de montage van de filmpjes, het maken van een presentatie, ervoor zorgen dat alles past binnen de timing, het opmaken van de antwoordformulieren voor deelnemers en jury. De dag van de quiz is onze iconische Studio Marconi ondergedompeld in een nostalgisch bad.”

Kwestie van teamwerk

Welke vragen kun je verwachten in de quiz? “Het is nogal vanzelfsprekend dat ze over de VRT en onze programma’s gaan”, zegt Ann Coenen, collectiebeheerder. “Ik sta mee in voor de annotatie van ons historisch archief en kom bijna dagelijks potentieel quizmateriaal tegen. In recent gedigitaliseerde programma’s vind ik regelmatig pareltjes. Het is ook fijn om op een andere manier met de eigen collega’s samen te werken. Daarom wilde ik heel graag mijn steentje bijdragen. Na maanden van voorbereiding valt op de dag zelf alles samen als een puzzel. Op die dag zit ik ook in de jury.” “Iedereen in het quizteam heeft zijn of haar specialiteit”, zegt Guido Claes, collectiebeheerder. “Ik sta al jaren mee in voor de nieuwsarchivering. Vroeger werkte ik onder andere voor programma’s als Per seconde wijzer, Quix en het filmprogramma Première. Onze omroep is een bedrijf waar je veel kansen krijgt, zo heb ik ook bij Sporza mijn steentje kunnen bijdragen. Sport, muziek en film zijn mijn passies, dus ik stel quizvragen met een leuke kwinkslag uit die domeinen op.”

Elsy Raemdonck, voormalig archivaris van duidingsprogramma’s, is betrokken bij de coördinatie van diverse digitalisatietrajecten. “Ik leer nog iedere dag bij door in het archief te graven en te zien wat de collega’s voorstellen. Het is leuk om zo samen te werken en nieuwe dingen te ontdekken in ons rijke archief. Op de dag zelf haal ik de antwoordbladen op en geniet ik van de gezonde spanning die er in onze Studio Marconi hangt.”

Een streepje muziek

Naast fragmenten over televisie, radio, podcasts of online zijn er muzikale vragen, waarbij de herkenning van begintunes en jingles (indicatiefjes) een leuke uitdaging is. Tot 2014 speelde de Archiefband die tunes. Deze muzikale archiefcollega’s zorgden voor een muzikaal welkom en verzachtten het wachten op de prijsuitreiking.

“We hebben die aanpak moeten aanpassen”, zegt Kathleen. “De muziekvragen nemen we nu op voorhand op. Onze muzikale collega’s Koen Renders (mediabeheerder) en Harry Viaene (archivaris) spelen ze op een volstrekt eigenzinnige manier. Dat levert terecht lovende reacties – en veel applaus – op.”

“De muziekvragen nemen we op in een kleine studio in het omroepgebouw. We amuseren ons daar een paar uurtjes met de begintunes op een originele manier te brengen. Het is soms lachen geblazen”, vertellen Koen, Harry en Nele. “Soms lukt het in één take, maar meestal neemt het toch meerdere takes in beslag tot we een goede opname hebben die geschikt is voor de quiz. Voor de opnames van de muziekvragen mogen ze ons altijd vragen.”

Een goede mix

Archivaris Nele De Naegel, met haar 30 jaar de jongste in het team, selecteert vooral recenter materiaal: “Ik werk onder andere mee aan de archivering van hedendaagse content zoals MNM, Ketnet en VRT 1. Zo kom ik programma’s tegen die inspireren voor quizvragen. We mogen er niet van uitgaan dat iedereen de volledige omroepgeschiedenis kent. Wat ik in mijn jeugd gezien heb, zijn andere programma’s dan die mijn oudere collega’s gezien hebben. Op de dag zelf zit ik in de jury.”

Hilde Sonck, collectiebeheerder, deed heel wat beeldresearch voor archiefprogramma’s. “Zo werkte ik mee aan De leukste eeuw en En nu?. Dat was heel fijn om te doen. Veel fragmenten maken deel uit van het collectief geheugen en zijn de moeite waard om opnieuw te horen en te zien. Voor de jongere deelnemers kan dat alleen maar een verrijking zijn.”

Een bron van inspiratie

In de quiz zit minstens één educatief momentje. De nieuwsdienst gebruikte vorig jaar een van onze fragmenten in een opleiding. De trainer was gecharmeerd door het journaalitem dat toonde hoe ze in 1953 nieuwsreportages maakten. Daarnaast was er vorig jaar een schiftingsvraag over de seizoensfinale van Thuis. Het archiefteam merkte op dat de acteurs veel vloekten in die aflevering. Omdat je kunt zoeken in ondertitels, konden we snel achterhalen hoe vaak ‘fuck’ voorkwam: achttien keer! Zo verstopten we een stukje opleiding in de quiz.

En de winnaar is...

De winnaar krijgt de stijlvolle VRT Archiefquiz-trofee en een boekenpakket mee naar huis. De collega’s van Radio 1 wonnen al twee jaar op rij. “We horen vooral positieve en enthousiaste reacties”, zegt Kathleen. “De quiz zorgt voor een geweldig samenzijn met veel collega’s, iets waar we allemaal naar uitkijken.