Wanneer werd jullie dienst opgericht? Wat is jullie opdracht en hoe vullen jullie die in?

De dienst Ondersteuning Bibliotheken in Brussel (OBiB) bestaat al sinds het begin van de 21ste eeuw, maar opereerde toen onder een andere naam, namelijk het Streekgericht Bibliotheekbeleid Brussel. In de Vlaamse provincies bestaat deze dienstverlening niet meer, maar in het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest is deze vanwege de specifieke institutionele context wel behouden. OBiB is vandaag een operationele dienst van de Vlaamse Gemeenschapscommissie (VGC), binnen de algemene directie Cultuur, Jeugd en Sport.

Het doel is de negentien gemeentelijke, Nederlandstalige openbare bibliotheken en Muntpunt in hun werking te ondersteunen met speciale aandacht voor schaalvergroting en samenwerking. Ons einddoel is werken aan een breed leesbeleid voor iedere Brusselaar. Dat doen we niet alleen met de bibliotheken, maar ook met andere partners zoals kinderdagverblijven, Ligo Brusselleer, Huis van het Nederlands, gemeenschapscentra (N22), onderwijs en sociaal-culturele organisaties. We richten ons in eerste instantie op professionelen.

Thema’s waarrond we momenteel werken zijn collectiebeleid, leesbevordering met een overkoepelende visie rond lezen, een aanpak rond jongeren en rond de allerjongsten en dekolonisatie. De ondersteuning gebeurt in de eerste plaats inhoudelijk. We brengen bibliothecarissen en medewerkers samen in overleg en we bespreken gemeenschappelijke onderwerpen en prioriteiten voor het netwerk. We organiseren vorming: dat kan gaan om klassieke vorming, maar ook om intervisie, workshops of lezingen. We zorgen ook voor technische, logistieke en zakelijke ondersteuning, zoals het aanbieden van een raamovereenkomst voor de aankoop van bibliotheekmaterialen. We geven geen subsidies, maar komen wel financieel tussen, zoals bij de overeenkomst met Cultuurconnect voor de Basisinfrastructuur Digitale Bibliotheek, bij het gezamenlijke programma van de Jeugdboekenmaand of bij de aankoop van peuterpakketten van Boekstart. Tot slot zorgen we, samen met Muntpunt, voor een ondersteuning op het vlak van de externe communicatie (bijvoorbeeld bibliotheekwebsite, regiohuisstijl en overkoepelende producten).

Wat hebben jullie al kunnen verwezenlijken?

We hebben de voorbije jaren al een grote stap voorwaarts gezet in de structurele samenwerking tussen de negentien gemeentelijke bibliotheken en Muntpunt, met bijvoorbeeld het regioreglement, een gratis basisdienstverlening en een gemeenschappelijke huisstijl. Twee andere projecten waar we erg trots op zijn, zijn de anderstalige collecties en het project Open Leesdeuren. In nauw overleg met de betrokken taalgemeenschappen werden er collecties in bijvoorbeeld het Roemeens, Spaans, Arabisch, Russisch, Turks, Bulgaars, Pools, enzovoort in meerdere bibliotheken opgezet. Participatief werken is erg arbeidsintensief, maar we merken dat het loont. Anderstaligen voelen zich welkom en vaak is dat een eerste kennismaking met de Nederlandstalige bibliotheek en een opstap naar het brede aanbod.

Bij het project Open Leesdeuren werken we met een breed netwerk rond de vraag hoe je jonge gezinnen – en gezinnen in kwetsbare posities in het bijzonder – enthousiast kunt maken om thuis verhalen en boeken een plaats te geven. Hoe kun je met andere woorden deuren openen naar het lezen? Verschillende tools voor professionals werden ontwikkeld om hierrond te werken.

Welke ambities willen jullie als team nog graag verwezenlijken?

Er is heel veel motivatie en inzet bij de Brusselse Nederlandstalige bibliotheken. Sinds jaren botst het netwerk van de Brusselse bibliotheken op organisatorische grenzen. Veel bibliotheken hebben een beperkte personeelsbezetting en beperkte budgetten voor de veelheid aan opdrachten die een hedendaagse bibliotheek moet vervullen. Zeker als ze, zoals in Brussel, een antwoord willen bieden op de vele uitdagingen op het vlak van geletterdheid, digitale geletterdheid en mediawijsheid. Willen de bibliotheken hierop beter inspelen, dan is het belangrijk om na te denken over andere organisatiemodellen waarbij ze bepaalde processen niet meer allemaal apart en lokaal blijven doen. De vrijgekomen tijd en expertise kan gebruikt worden om te specialiseren in bepaalde collectieonderdelen, een bovenlokale scholenwerking of om meer outreachend te werken rond de allerjongsten.

Daarnaast zien we dat nog heel wat Brusselaars drempels ervaren om de stap te zetten naar de Nederlandstalige bibliotheek. Een van de belangrijkste bevindingen uit een recente marktstudie (Nederlandstalige inwoners in Brussel, Nederlandstalige Brussel-bezoekers en anderstalige Brusselaars) die we lieten uitvoeren in het voorjaar van 2024 is dat er bij velen een gebrek is aan kennis over de Nederlandstalige bibliotheken en de mogelijke functies, maar dat er wel veel potentieel is. Communicatie op maat is essentieel. We werken momenteel verschillende persona’s uit om zo gerichter te communiceren, maar ook om onze beleidsbeslissingen af te toetsen aan de hand van de impact op die doelgroepen.

Wat maakt jullie team uniek?

De sterkte van het team is dat er zowel anciens deel van uitmaken als jongere medewerkers. Dat zorgt voor nieuwe perspectieven, terwijl we tegelijkertijd kunnen terugvallen op een stevige basis met heel wat ervaring. Er is ook een mooi genderevenwicht. Bijna alle medewerkers wonen in Brussel en kennen de stad dus ook als bewoner. Het team maakt deel uit van het grotere team bibliotheken en sociaalcultureel werk en sommige medewerkers worden voor beide werkvelden ingezet.

Welke vaardigheden zijn cruciaal om in dit team te functioneren?

Een van de allerbelangrijkste competenties om te werken bij OBiB is kunnen samenwerken, niet alleen binnen het team, maar ook met andere collega’s van andere diensten en uiteraard ook met bibliotheekmedewerkers. Graag netwerken hangt er nauw mee samen. Tenslotte werken we niet in een bibliotheek, maar voor een overheid. Een groot deel van ons werk is beleidsvoorbereidend en op lange termijn. Dat zorgt soms voor frustraties. Er komt ook een deel administratie aan te pas en niet iedereen doet dat graag of is daar goed in.