Stad Eeklo verzekert diversiteit in vrije tijd via het toeleiden van alle inwoners naar het reguliere aanbod, met specifieke aandacht voor groepen die moeilijk toegang vinden tot vrije tijd. De bibliotheek zette de voorbije jaren onder andere in op senioren: via collectie, laagdrempelige activiteiten, partnerschappen enzovoort. In 2024 lag de focus op Bib aan huis.

Een antwoord bieden op de vergrijzing

Zo’n 23% van de Eeklose bevolking is 65 jaar en ouder, en de vergrijzing neemt nog toe. In de bibliotheek zijn senioren ondervertegenwoordigd: slechts 11% van de Eeklonaars die lid zijn van de bibliotheek is 65 jaar of ouder. De bibliotheek wil meer senioren naar de bibliotheek toeleiden, maar ook inzetten op een aanbod voor minder mobiele senioren. Daarom boden we een student uit de bacheloropleiding Sociaal Werk van Arteveldehogeschool een stagemogelijkheid met als onderzoeksvraag ‘mogelijkheid van Mobiele bib binnen de werking van bibliotheek Eeklo, zowel voor individuen als in rusthuizen’.

De stagiaire startte met het verzamelen van praktijkvoorbeelden door een literatuurstudie en door gesprekken te voeren met medewerkers van bibliotheken met Bib aan huis. Tegelijkertijd bracht ze ook in kaart welk aanbod er al was in Eeklo en wat de sterktes, zwaktes, kansen en noden waren. Dat deed ze door in gesprek te gaan met bibliotheekmedewerkers, oudere bibliotheekbezoekers en medewerkers van rusthuizen. Daarnaast sprak ze ook met bezoekers en medewerkers van het lokaal dienstencentrum en nam ze een bevraging af bij ouderen via de seniorenraad.

De praktijkvoorbeelden toonden aan dat het inzetten van vrijwilligers voor Bib aan huis essentieel was. De analyse van kansen/ noden in Eeklo leerde dat er vooral bij thuiswonende ouderen vraag is naar Bib aan huis. Bij de rusthuizen is er minder vraag, omdat ze al samenwerken met Zorgbib Rode Kruis-Vlaanderen of omdat de bewoners al met personeel of vrijwilligers naar de bibliotheek komen. Op basis van die vaststellingen definieerden we twee opdrachten voor de stagiaire: enerzijds een stappenplan en proefproject voor Bib aan huis bij thuiswonende ouderen en anderzijds een stappenplan en proefproject voor rusthuis Huis Coppens.

Werven van vrijwilligers

Voor het werven van vrijwilligers plaatsten we een vacature op het vrijwilligersplatform Give a Day. Daarin benadrukten we dat het niet enkel ging om het leveren van boeken, maar dat het ook essentieel was om een praatje te maken bij het leveren, aangezien we het levermoment ook als een ontmoetingskans zien, zowel voor de vrijwilliger als voor de gebruiker. In de vacature werd de vrijwilligersopdracht breed gedefinieerd, om een ruime groep aan te spreken: boeken leveren in het rusthuis en/of bij individuen, al dan niet helpen bij de boekenselectie, uren in overleg te bepalen, … De stagiaire ging met elk van de kandidaten in gesprek om toe te lichten wat het vrijwilligerswerk juist inhield, te ontdekken wat de verwachtingen en interesses van de vrijwilligers waren, vast te stellen wanneer ze beschikbaar waren, enzovoort. Ze lijstte alles op, zodat de vrijwilligers later gematcht konden worden met de gebruikers van Bib aan huis. Uiteindelijk zijn drie vrijwilligers in het proefproject gestapt: een voor thuiswonenden en twee voor het rusthuis.

Bib aan huis bij thuiswonende ouderen

Het proefproject Bib aan huis werd in mei bekendgemaakt via flyers, de website en de sociale media van de bibliotheek en van Stad Eeklo. In juni werd een persbericht verspreid rond Bib aan huis (met quotes van een vrijwilliger en een gebruiker): het persbericht verscheen ook als artikel in het stadsmagazine.

We maakten de keuze om Bib aan huis open te stellen voor alle Eeklonaars die niet zelf naar de bibliotheek konden komen, zonder bijkomende voorwaarden zoals een doktersattest. Dat omdat uit gesprekken met andere bibliotheken bleek dat er weinig misbruik gemaakt werd.

De standaarduitleentermijn is acht weken, maar in overleg kan dat ook korter of langer. Het aantal boeken wordt ook in overleg bepaald. In het bibliotheeksysteem Wise worden bij de klantgegevens niet alleen de gegevens van de gebruiker opgenomen, maar ook het mailadres van de vrijwilliger: zo ontvangt ook de vrijwilliger herinneringsmails en reservatieberichten.

Individuen die in het proefproject wilden stappen, konden telefonisch of via mail aangeven dat ze gebruik wilden maken van Bib aan huis. De stagiaire maakte dan een afspraak voor een eerste bezoek: om de persoonlijke gegevens te noteren, hun wensen te beluisteren (welke materialen, welke thema’s en dergelijke), af te spreken wanneer en met welke frequentie ze boeken wilden ontvangen enzovoort. In de bibliotheek werd dat alles op een fiche genoteerd en werd er een bib-aan-huis-pasje aangemaakt. Daarna werd de klant gematcht met een vrijwilliger. Bij de eerste levering gingen de vrijwilliger en de stagiaire samen langs bij de lener. Tijdens dat bezoek werd er ruim de tijd genomen voor een kennismaking en werd een tweede levermoment afgesproken.

Er maken nu drie individuen gebruik van Bib aan huis. Eén vrijwilliger gaat gemiddeld om de zes weken langs voor het leveren van de boeken en een babbeltje. We zijn ervan overtuigd dat veel potentiële gebruikers nog niet op de hoogte zijn van het aanbod, maar door personeelsverschuivingen hebben we nog niet actief ingezet op het verder promoten van de dienst. Als we het aanbod opnieuw communiceren, willen we dat ook doen via thuiszorgmedewerkers, omdat zij veel contact met de doelgroep hebben.

Bib aan huis in het rusthuis

De directie van rusthuis Huis Coppens gaf aan dat ze wilden inzetten op Bib aan huis, omdat er bij de bewoners vraag naar was. De stagiaire werkte hier een proefproject uit in nauw overleg met de ergotherapeuten. Zij maakten het aanbod bekend bij de bewoners en gaven via een fiche de persoonsgegevens en de wensen door aan de stagiaire. Toen er een vijftal kandidaten waren, werd een eerste levermoment vastgelegd: tussen 10.00 en 11.00 uur, om zo min mogelijk conflicten te hebben met verzorging, maaltijden of bezoek van familie en vrienden.

Het levermoment vond plaats in een van de huiskamers in het rusthuis, met een wat ruimer aantal boeken dan alleen de gevraagde materialen, zodat ook andere bewoners konden kennismaken met de collectie van de bibliotheek en eventueel ook konden lenen. Twee vrijwilligers en de stagiaire selecteerden de boeken en brachten ze naar het rusthuis: ze bleven er een uurtje, zodat er voldoende tijd was om ook in gesprek te gaan en zo het boekenaanbod nog beter af te stemmen op de vraag.

Er maken nu zeven bewoners gebruik van Bib aan huis, de bibliotheek brengt maandelijks nieuwe boeken (een vrijwilliger en bibliotheekmedewerker gaan langs en blijven een uurtje). Door personeelsverschuivingen in de bibliotheek is het niet evident om het op deze manier voort te zetten. Daarom bekijken we nu alternatieven: tweemaandelijks in plaats van maandelijks, enkel vrijwilligers die langsgaan of ergotherapeuten zelf een box laten ophalen in de bibliotheek en hen de boeken onder de bewoners laten verdelen.

Toekomstperspectief

Bib aan huis is een waardevol initiatief voor wie niet meer zelfstandig naar de bibliotheek kan, en toch fysieke boeken wil blijven lezen. Doordat er ook tijd gemaakt wordt voor een babbeltje, biedt het bovendien een kans tot ontmoeting voor de vrijwilliger en de gebruiker. We willen Bib aan huis dan ook zeker behouden, en liefst uitbreiden.