Hyvää huomenta, Helsinki! Goeiemorgen, Helsinki! Na een heel korte nacht landden we op woensdag 23 oktober in Helsinki, de hoofdstad van Finland. Het was 12 graden en de stad baadde in de zon. Was dit het donkere en koude land waarmee we Finland vaak associëren? ‘We’ dat waren maar liefst 31 professionals uit de bibliotheek- en archiefsector in Vlaanderen, die zich – onder de deskundige leiding van Birgit en Maxine van de VVBAD – vier dagen lang zouden vergapen aan de vele bibliotheken en archieven die Helsinki rijk is.

De eerste dag

Na een gezamenlijke lunch werden we op dag 1 al meteen verwacht in de Rikhardinkatu Library, gebouwd in 1881 en tot 1986 de hoofdbibliotheek van Helsinki. Wat een geschiedenis straalde dat gebouw met zijn ronde trappen en drie etages uit! De collectie bestaat niet alleen uit boeken, maar ook uit kunstwerken, dé specialiteit van de Rikhardinkatu Library. Momenteel zijn er vijfhonderd kunstobjecten in de collectie en organiseert de bibliotheek wisselende tentoonstellingen over de drie verdiepingen. Regelmatig zijn er ook literaire avonden en concerten. De akoestiek moet prachtig zijn vanaf de benedenverdieping.

Na de rondleiding in de bibliotheek kregen we van de voorzitter van de Finnish Library Association (FLA) uitgebreid toelichting over de werking van de FLA. Voor het Vlaamse publiek kwamen heel herkenbare thema’s aan bod, zoals de rol van de bibliotheek als buffer tegen desinformatie en polarisering, de dalende geletterdheid en de veranderende demografische realiteit en haar consequenties.

Onze collega’s uit de archiefsector brachten de middag door in de Helsinki City Archives en maakten kennis met de Society of Finnish Archivists.

De tweede dag

Op dag 2 trokken we na een heerlijk ontbijt naar de parel aan het Finse bibliotheekfirmament: Oodi. Op de plek waar vroeger een oude spoorlijn lag, is nu de centrale bibliotheek van Helsinki. Naast de zeventig personeelsleden zijn er drie robots om het werk in de bibliotheek te verlichten: Tatu, Patu en Veera – genoemd naar figuurtjes uit de bekende kinderboeken van Aino Havukainen en Sami Toivonen en echte publiekstrekkers.

De naam Oodi betekent ‘Ode’; een ode aan de Finse bibliotheken, aan lezen, aan democratie en aan vrijheid van meningsuiting. De bouw van Oodi werd voltooid in 2018 om het honderdjarige bestaan van de Finse onafhankelijkheid te vieren, en het concept werd samen met de gebruikers gecreëerd.

Oodi is meer dan een boekenparadijs. Het is een plek om te ontspannen en te ontmoeten, een plek voor evenementen, workshops en cultuur, en een plek om kennis te delen. Naast een grote collectie boeken vind je er acht studio’s voor onder andere video, muziek, fotografie, audio en karaoke. Je kunt er workshops volgen over robotica, coderen, augmented reality, beeldende kunst, naaien, handwerk en muziek. Op de derde verdieping begeef je je in de Boekenhemel: een plek om te ontspannen en tot rust te komen, met boeken, leeshoekjes, een café, acht reusachtige bomen en een prachtig uitzicht over de stad. Oodi, je hebt ons betoverd.

Amper bekomen van alle indrukken in Oodi, splitste het gezelschap zich op in drie groepen. Groep 1 ging naar de Töölö Bibliotheek, een openbare bibliotheek, groep 2 toog naar de bibliotheek en het archief van het Finse Parlement en onze groep trok naar de Metropolia Library van de University of Applied Sciences, campus Myllypuro. Deze bibliotheek is gehuisvest in een hypermodern gebouw dat bestaat uit verschillende blokken. Elk blok heeft een ander kleuraccent in de inrichting als herkenningspunt. De eyecatcher van deze vrij koel ingerichte campus is het zonneterras op de bovenste verdieping, helemaal in hout. Heerlijk!

‘s Avonds aten alle deelnemers samen in een gerenommeerd restaurant. Tijd om te netwerken en boeiende gesprekken te voeren.

De derde dag

Op vrijdag 25 oktober was er in de voormiddag opnieuw een keuzemenu: de National Archives of Finland of de Viikki Bibliotheek. De Viikki Bibliotheek, dat zijn twee bibliotheken voor de prijs van een. In hetzelfde gebouw huizen een openbare en een wetenschappelijke universiteitsbibliotheek. Er zijn twee collecties, twee infobalies en een verschillende werking, maar het publiek heeft wel de mogelijkheid om van beide bibliotheken lid te worden. En ja, deze bibliotheek heeft nog een extraatje: twee exotische binnentuinen, geschikt als onderzoeksterrein voor de studenten van de universiteit, maar ook gewoon dienstdoend als rustige lees- en studieplek.

Op de laatste middag stonden nog twee bezoeken op het programma: de Nationale Bibliotheek van Finland en de hoofdbibliotheek van de Helsinki Universiteit, Kaisa House.

De Nationale Bibliotheek is de oudste en grootste wetenschappelijke bibliotheek van Finland. Deze prachtige bibliotheek is een erfgoedinstelling die voor iedereen toegankelijk is. In het oog springen de architectuur en enkele bijzondere afdelingen, zoals de Slavische bibliotheek (Slaavilainen kirjasto) en de Muziekbibliotheek (Musiikkikirjasto). Na de rondleiding kregen we uitleg over KOHA, het bibliotheeksysteem voor aankoop- en uitleenbeheer van collecties.

Een straat verwijderd van de Nationale Bibliotheek bevindt zich de hoofdingang van the Kaisa House, de hoofdbibliotheek van de Helsinki Universiteit. The Kaisa House is ook weer een staaltje van hoogstaande Finse architectuur en is een van de vier bibliotheken van de Helsinki Universiteit. Naast een uitgebreide fysieke en digitale collectie is er over de verschillende verdiepingen heen ruimte voor studie, groepswerken en plekken voor onderzoekers.

Wat ons opviel, was hoe de studenten zich thuis leken te voelen: languit op de zetels en schoenen uit, drankje en hapje bij de hand. Toen we voorzichtig bij de bibliotheekmedewerker polsten wat zij daarvan vond, antwoordde ze laconiek: “De studenten bepalen hier de regels.” Zou dat systeem in alle Finse bibliotheken, zowel openbare als universiteitsbibliotheken, werken dankzij het wederzijdse vertrouwen?

Zoveel ideeën, zoveel gesprekken en zoveel indrukken van de afgelopen dagen, wat was er efficiënter om die te verwerken en uit te zweten dan de Finse sauna? De dappersten onder ons waagden zich zelfs aan een plons in de Finse Golf. Brrrr.

Afscheid

Zaterdagochtend kon je nog aansluiten bij een geleide stadswandeling en daarna was het alweer richting de luchthaven en België. Onder de indruk van de rol die de Finse bibliotheken in de samenleving spelen als multifunctionele ontmoetingsplaats en met name in hun toegankelijkheid en openheid, vlogen we naar huis. Ons restte niets anders dan afscheid te nemen van deze prachtige stad. Het was een fijn, boeiend en inspirerend bezoek.

Helsinki, we komen zeker nog eens terug! Näkemiin, Helsinki!

Dankzij een Erasmus+-project reisden zes collega’s van het open leercentrum van CVO Encora mee naar Helsinki.