“In onze bibliotheek moeten meer rechtse en Vlaams-nationalistische boeken een plaats krijgen”, sprak Guy D’haeseleer (Forza Ninove) daags na zijn overwinning in Ninove. Meteen schoot een bataljon bibliotheekmedewerkers in een kramp, inclusief ondergetekende. Het ongemak zit voor velen niet zozeer in de politieke ideologie die naar voren geschoven werd, maar in de nogal dwingende formulering van een subsidiërend bestuur. Want we bevinden ons al jaren op een hellend vlak waarbij personen en groeperingen druk uitoefenen op wat er wel en niet in de collectie mag staan. Om het met cijfers te zeggen: in de Verenigde Staten (VS) steeg het aantal unieke titels dat uit bibliotheken verwijderd moest worden met 92 procent (2022-2023).

Openbare bibliotheken zijn een van de weinige publieke ruimtes waar bezoekers van erg divers pluimage elkaars pad kruisen. Elke politieke kleur, leeftijd, inkomensgrens en religieuze gezindheid vloeit hier samen. Bibliotheken vormen een dwarsdoorsnede van de maatschappij, telkens gekleurd door lokale accenten. Van deze demografische realiteit ben je je als collectievormer heel erg bewust. Want uiteenlopende bezoekers betekenen ook uiteenlopende meningen. We trachten een zo inclusief mogelijke thuis te bieden, maar tegelijkertijd is het onvermijdelijk dat we daarmee soms mensen tegen de borst stuiten.

Wanneer bibliotheken aangeschreven worden om boeken te verwijderen of op te nemen, is de achterliggende motivatie meestal bezorgdheid. Die kan echter paradoxale vormen aannemen. In Engeland tekenden ouders bijvoorbeeld bezwaar aan tegen het bekroonde tienerdrama Heartstopper, vanwege het normaliseren van lgbtqia+-verlangens. Het hoofd van hun kinderen zou helemaal op hol slaan. Maar er waren eveneens ouders die de reeks uit de rekken wensten omdat er homofobe scènes in voorkwamen, waardoor hun kinderen nog maar eens geconfronteerd werden met hun ‘minderwaardige’ positie.

Wat is de rol van een openbare bibliotheek binnen een bezorgde, mondige en gepolariseerde maatschappij? Het gebruikelijke antwoord is dat boeken spiegels en vensters vormen. Met het oog op censuur en controverse mag daar eigenlijk nog iets aan toegevoegd worden: boeken zijn spiegels en onwelgevallige vensters. Schrijver en filosoof Maxim Februari verwoordde bevlogen hoezeer “literatuur de gelegenheid biedt om het onwelgevallige te bestuderen, te overwegen, in te bedden. Dat ze op deze manier, eenmaal geland in de maatschappij, democratiserend en depolariserend werkt.” Je mag en kan als collectievormer dus niet louter op je individuele kompas of ideologie vertrouwen. Er is nood aan onpartijdige, onafhankelijke en betrouwbare richtlijnen die door de VVBAD onderschreven worden. En laat dat nu exact zijn waar we de afgelopen maanden samen aan werkten! Het resultaat ontdek je hier.