‘Meer leesplezier, meer lezers’: dat is de slogan van Iedereen Leest. Iedereen Leest is de Vlaamse referentieorganisatie rond leesbevordering. Ze organiseert campagnes en programma’s zoals Boekstart, Jeugdboekenmaand, Voorleesweek en de Leesjury en bevordert kennis en expertise rond leesbevordering, onder andere via de net opgerichte Iedereen Leest Academie.

Wanneer is Iedereen Leest opgericht?

Iedereen Leest is sinds november 2015 de nieuwe naam van de in 2002 opgerichte vzw Stichting Lezen.

Wat is jullie opdracht en hoe vullen jullie die in?

Iedereen Leest heeft als referentieorganisatie leesbevordering de opdracht om te werken aan een beter leesklimaat. We coördineren op Vlaams niveau campagnes zoals Voorleesweek en Jeugdboekenmaand en werken programma’s uit zoals Boekstart en de Leesjury. Samen met Literatuur Vlaanderen en een breed netwerk aan partners bouwen wij aan een inclusieve en inspirerende leescultuur.

Iedereen Leest is deel van de boeken- en letterensector en vertrekt vanuit een culturele opdracht, maar haar werking beperkt zich niet tot dat beleidsdomein. De verbinding met Onderwijs en Welzijn is cruciaal. Leesbevordering is een bij uitstek transversaal thema. Goed en graag kunnen lezen is niet alleen van belang voor de persoonlijke ontwikkeling, maar ook voor het algemeen maatschappelijk belang.

Een van onze belangrijkste partners voor het realiseren van onze opdracht zijn de openbare bibliotheken. Daarnaast investeren wij ook in kennis- en praktijkontwikkeling en -deling op het vlak van leesbevordering en kinder- en jeugdliteratuur. Dat doen we op iedereenleest.be en sinds kort ook via de Iedereen Leest Academie, een nieuw online leerplatform waar we ons vormingsaanbod samenbrengen. We richten ons daarbij op bibliotheekmedewerkers, leerkrachten, kinderbegeleiders en vrijwilligers.

Wat hebben jullie al kunnen verwezenlijken?

Met programma’s zoals Boekstart zijn we erin geslaagd om het bewustzijn rond het belang van vroeg beginnen met voorlezen te vergroten. Het programma wil ouders sensibiliseren en informeren om voor te lezen aan hun baby of peuter. De afgelopen jaren is het aanbod van boekjes voor deze jonge doelgroep uitgebreider en kwalitatiever geworden. Uitgevers willen erin investeren. Boekstart is in 2005 gestart als piloottraject met 10 bibliotheken. Vandaag zijn er 294 Boekstart-bibliotheken. De bibliotheken hebben de voorbije jaren erg ingezet op Boekstart, met een baby- en peutervriendelijke omgeving, met een uitbreiding van het aanbod, met gerichte publieksactiviteiten en met samenwerkingen met lokale spelers. Dat is bijzonder hoopgevend. 

Verder zien we dat campagnes zoals Voorleesweek ook buiten de bibliotheek, kinderopvang en scholen meer en meer ingang vinden. Door samenwerkingen met onder andere VRT en Boektopia vergroten we de slagkracht en het bereik. Ondanks alle negatieve berichten over ontlezing, zien we dat programma’s zoals de Leesjury toch jaar na jaar groeien. Die lijn willen we verder doortrekken.

Welke ambities willen jullie nog graag verwezenlijken?

Iedereen Leest is partner van het Leesoffensief, een actieagenda die door de Vlaamse overheid eind 2021 gelanceerd werd. Met projectmiddelen konden we een aantal piloottrajecten opstarten. Gedurende twee jaar kon Iedereen Leest samen met dertig Boekstart-bibliotheken experimenteren met Boekstart voor kleuters. We evalueren dat als een volgende stap in de verdere ontwikkeling van Boekstart, zodat het samenwerken door bibliotheek, school en ouders rond (voor)lezen extra gestimuleerd kan worden bij de overgang van voorschools naar kleuteronderwijs.

De lancering van de Iedereen Leest Academie in oktober 2024 was voor ons de start van een gecoördineerd opleidingsaanbod om de kennis over leesbevordering en kinderen jeugdliteratuur te versterken bij onze prioritaire partners. Hoe deskundiger deze professionele actoren aan de slag kunnen met leesbevordering en het werken met kinder- en jeugdboeken, hoe effectiever er aan leesbevordering gewerkt kan worden.

Hoe meet je de impact van jullie werk?

Impactmeting van leesbevordering is niet eenvoudig. De ultieme impact die Iedereen Leest nastreeft met haar opdracht is gedragsverandering realiseren: hoe mensen aanzetten tot lezen? Hoe een gedeelde leescultuur waarmaken? Dat vraagt een samenspel van veel acties door veel actoren. Dat te weten komen, is iets anders dan het in kaart brengen van deelnamecijfers aan campagnes, koop- of leengedrag. Om de impact goed te kunnen meten, is longitudinaal onderzoek nodig. We rekenen hier op academische onderzoekspartners om die investering te doen.

Welke tendensen merken jullie op?

Er zijn tegenstrijdige tendensen. Enerzijds leeft het idee dat de ontlezing toeneemt. De internationale onderzoeken Programme for International Student Assessment (PISA) en Progress in International Reading Literacy Study (PIRLS) tonen ons dat de leesmotivatie en het leesniveau van kinderen en jongeren afneemt. Anderzijds zien we toch ook hoopgevende signalen dat de leesgoesting bij jongeren toe lijkt te nemen. Algemeen kunnen we stellen dat het urgentiebesef rond het belang van lezen en leesbevordering gegroeid is en dat we als maatschappij daarvoor gezamenlijke inspanningen moeten leveren.

Wat kunnen jullie de informatiesector nog bijbrengen?

Bibliotheken zijn onze natuurlijke partners, maar ook archieven hebben mogelijkheden om een leesbevorderende werking op te zetten. Het is wel erg belangrijk dat er door medewerkers kennis opgebouwd wordt over leesbevordering en hoe je daar structureel en duurzaam aan kunt werken. Met de Iedereen Leest Academie willen we die kennis delen met de informatiesector.

En andersom, wat kunnen jullie nog leren van de informatiesector?

Hoe de informatiesector omgaat met de hedendaagse digitale uitdagingen zoals artificiële intelligentie (AI), kan voor ons zeker van groot nut zijn. Het toegankelijk maken van kennis over leesbevordering is een basisdoelstelling van Iedereen Leest. Met de Iedereen Leest Academie brengen we dat in de praktijk. Als lerende organisatie kunnen we zeker nog stappen zetten op het vlak van archiefbeheer en informatiemanagement voor de eigen interne werking. Daar laten we ons dan ook graag bij begeleiden door experten, zoals het Letterenhuis.

Met welke issues zijn jullie/houdt de sector zich bezig?

In het Memorandum van het BoekenOverleg leggen we als boeken- en letterensector onze bezorgdheden op tafel. We richten ons daarvoor op de verschillende beleidsniveaus, dat gaat van zorgen rond btw-regelingen op boeken, auteursrechten en leenvergoedingen tot de bezorgdheden rond besparingen op bibliotheekwerkingen en het verdwijnen van opleidingen. Alles heeft op alles betrekking en daardoor wordt finaal ook de lezer geraakt.

Hoe hebben jullie de sector (en jullie eigen organisatie) zien evolueren?

Een groter bewustzijn van het belang van en de noodzaak aan professionalisering en deskundigheidsbevordering in onze sector. Door het verdwijnen van opleidingen neemt ook de kennis af op het vlak van kinder- en jeugdliteratuur en leesbevordering. Daar proberen wij als organisatie aan tegemoet te komen met onder meer de Iedereen Leest Academie. Onze sector verdient erkenning vanwege zijn maatschappelijke opdracht. De druk en verwachtingen om antwoorden te bieden op de uitdagingen op allerlei vlakken zijn hoog. Het besef groeit dat een deel van het antwoord ligt in stevig samenwerken.