In HieperdeBIEB hoera! (Ik had mijn bril niet op) : Waargebeurde verhalen uit de bibliotheek van 2022 beschrijft Annika Vleuten haar dagelijkse wederwaardigheden als bibliotheekmedewerker. Ze is daarin niet de eerste en waarschijnlijk zal ze ook niet de laatste zijn.

Dat moet je eens opschrijven 

Blijkbaar voelen bibliotheekmedewerkers nogal eens de behoefte om hun vrienden en familieleden te vertellen wat ze allemaal meemaken tijdens hun job. Die vrienden en familieleden zeggen dan: “Dat zou je eens in een boek moeten opschrijven”; en boekenliefhebbers zijnde, doen ze dat dan soms ook. In het Nederlands vind je daar niet zo gek veel voorbeelden van, tenzij Mira Feticu met haar Geheugen, geschiedenis, beschaving (zie META 2024/6), maar in een groter taalgebied als het Engels zijn tal van dergelijke boeken verschenen, te beginnen met Library Jokes and Jottings: A Collection of Stories Partly Wise but Mostly Otherwise van Henry T. Coutts uit 1914. De achterliggende bedoeling is telkens wel weer dezelfde, namelijk bewijzen dat het vooroordeel niet klopt als zou bibliotheekwerk een duffe job zijn voor oude vrijsters met grijze dot, leesbrilletje en opgestoken vinger die voortdurend tot stilte manen.

Zoet en zuur

De belevenissen die Vleuten beschrijft, zijn soms triviaal: problemen met sleutels, deuren en alarmen, soms verontrustend: agressieve jongetjes aan wie wijsgemaakt is dat ze niet naar vrouwen hoeven te luisteren en die ermee dreigen een zwangere collega in haar buik te trappen. Dan is er nog het allegaartje van lawaaierige pubers (die blijkbaar te verjagen zijn met die andere dagelijkse gasten, namelijk de onfris ruikende daklozen), verslaafden, psychiatrische patiënten met een ziekelijke voorkeur voor moordverhalen, onvriendelijke klanten, analfabeten die hulp zoeken bij het invullen van documenten, maar niet toegeven dat ze niet kunnen lezen noch schrijven, allerlei personen met computerproblemen, exhibitionisten (spijtig als je dan je bril niet op hebt), klanten die je huwelijksaanzoeken doen, paartjes die erin slagen stiekem seks te hebben in de bibliotheek, dakloze moslims die er hun gebedsmatje komen uitrollen, enzovoort.

Gelukkig wordt de dag ook opgefleurd door leuke collega’s en klanten die dankbaar zijn wanneer ze geholpen worden, of beter nog: die blij verrast zijn dat ze vriendelijk bejegend worden door het personeel van een publieke dienstverlening. Je vraagt je af of je dat allemaal wel moet laten lezen aan iemand die graag in een bibliotheek zou willen werken. Schrikt het af of maakt het bibliotheekwerk juist aantrekkelijk? In elk geval geeft het een eerlijk beeld van wat dat inhoudt in een wat grotere stad.

Kleine verschillen

Terwijl Annika Vleuten schrijft vanuit haar ervaring als baliemedewerkster, bekijkt Mira Feticu het bibliotheekgebeuren als ontgoochelde bibliotheek- en boekenfanaat voor wie het vooral moeilijk te verteren is dat haar leidinggevenden helemaal geen boekenliefhebbers zijn en er alleen maar op uit zijn om vrouwen te versieren en de rest van het personeel af te snauwen. De dagelijkse gebeurtenissen zijn overigens wel gelijklopend. Dat is bijvoorbeeld ook zo bij Librarian Tales: Funny, Strange, and Inspiring Dispatches from the Stacks van William Ottens uit 2020. Ook hij wil met zijn boek aantonen dat bibliotheekwerk iets anders is dan de hele dag rustig boeken te zitten lezen. Doordat hij nogal eens van bibliotheek en job veranderde, kan hij bovendien de zaken vanuit verschillende hoeken bekijken: als leidinggevende, als baliemedewerker, als jeugdbibliothecaris, als organisator van evenementen, enzovoort.

Toch hetzelfde 

In de zeventiger jaren van vorige eeuw liet Martin Schouten vijftig mensen vertellen over wat ze nu eigenlijk doen in hun job. De reeks verscheen in Haagse Post (HP), maar werd later ook uitgegeven in zijn bundel Werk. Een van die vijftig was de vijfentwintigjarige Neeltje Stork, bibliothecaresse in Amsterdam. Ze vertelt in een recht-voorde-raapse stijl, vloeken inclusief, over hoe het er allemaal aan toegaat op haar werk: het geroddel onder jaloerse collega’s, de vreugde van het jeugdwerk, het verdriet om een oud mannetje dat zienderogen achteruitgaat en uiteindelijk niet meer komt en dus waarschijnlijk dood is, de grote voldoening van het baliewerk en de kleine geneugten van het rangschikken van cataloguskaarten in de bakjes.

Maar ook net dezelfde voorvallen blijken te gebeuren als bij Annika Vleuten: jongens die stiekem verliefd zijn op bibliotheekmedewerksters, een exhibitionist, de pubers die niet alleen de boel op stelten zetten, maar ook dreigen met een mes. Ook Neeltje Stork kende de frustratie dat ze eigenlijk al die nieuwe boeken wilde lezen, maar dat in de bibliotheek niet kon. Het is jammer dat het bij deze zeven bladzijden gebleven is; het had een prachtig boek kunnen worden, niet alleen om de meeslepende stijl, maar ook omdat de belerende instelling om te bewijzen dat bibliotheekwerk geen saaie boel is, ontbreekt.

Alles welbeschouwd is er dus nog niets veranderd sinds 1976, toen het artikel in HP verscheen, tenminste als je de computers en het internet wegdenkt. Alleen zijn we nu zelf een halve eeuw ouder …