Samenwerking en reden

We hebben ze allemaal gelezen: de alarmerende berichten over de cijfers van het Programme for International Student Assessment (PISA) en de Progress in International Reading Literacy Study (PIRLS). Een van de oplossingen voor de dalende leesvaardigheid is de intrinsieke motivatie van de leerlingen opnieuw aanwakkeren. Bij intrinsieke motivatie heeft het kind zelf zin om te lezen en alle voordelen eruit te halen. Als we kinderen weer aan het lezen willen krijgen, moeten we ze dus teksten voorschotelen die ze zelf willen lezen: boeiend, leuk en rijk van taal. Echter, waar begin je als leerkracht of ouder in het enorme boekenaanbod te zoeken?

Reeds jaren konden we rekenen op de kwalitatieve leeslijsten die de Openbare Bibliotheek Brugge tweejaarlijks aanleverde. Voor de editie van 2024 besloot het team om de lijsten een make-over te geven, zowel inhoudelijk als grafisch. Om ook de kinderen uit het basisonderwijs te ondersteunen, werkte de Openbare Bibliotheek Kortrijk leeslijsten uit voor het lager onderwijs.

Het resultaat? Zes leeslijsten met recente, kwalitatieve boeken.

Werkwijze en inspiratie

Hoe begin je daaraan? In eerste instantie legden we samen een aantal parameters vast. We zouden enkel recente boeken kiezen die na 2020 uitgegeven werden, we zouden zorgen voor diversiteit en variatie in de teksten en hoofdpersonages, en rijke taal was belangrijk.

Om ervoor te zorgen dat de lijsten praktisch en nuttig zouden zijn, hielden we ook een bevraging bij leerkrachten. Bijna 140 van hen antwoordden op onze digitale vragenlijst. We merkten dat het vooral belangrijk was om de basisdetails, thema’s, genres en beschikbaarheid in de Luisterpuntbibliotheek mee te geven. Anderzijds was het voor hen geen meerwaarde om te weten of een boek verfilmd was of beschikbaar was als e-boek. Welke genres zeker een plekje moesten krijgen, was ook erg duidelijk: humor, fantasie en informatieve boeken. Er was (helaas) weinig interesse voor poëzie, klimaat, rouw of dystopie, maar tips voor anderstalige lezers waren wel welkom.

In Kortrijk startten we met een grote lijst, waar we interessante boeken in noteerden per graad. Over elk van deze boeken noteerden we waarom het boek een mooie aanvulling zou zijn, waar we het boek ontdekten, in welk jaar het uitgegeven werd en andere belangrijke details. We kregen hulp van het collectievormingsteam dat boeiende, nieuwe materialen aanleverde, luisterden naar de lezers zelf en speurden de rekken af.

Uiteraard – boekenfans die we zijn – hielden we heel lange lijsten over tegen begin 2024. We verzamelden extra informatie over elk boek: genre, thema, trefwoorden, moeilijkheidsgraad, leesbaarheid voor anderstaligen, AVI-niveau, enzovoort en probeerden een balans te zoeken. Na lang wikken en wegen landden we op een zestal thema’s per lijst. Binnen elk thema kozen we twintig passende titels in balans met elkaar: diverse hoofdpersonages, moeilijkheidsgraden, genres en dergelijke. Voor elk thema probeerden we ook een klassieker, een heel vlot en een uitdagend boek, en minstens één informatief boek aan te duiden (wat voor het thema sprookjes & liefde toch wel een uitdaging bleek). Zo kan elke lezer binnen alle thema’s iets gepast vinden.

In Brugge werkten we met een diverse werkgroep van vijf personen: educatieve collega’s, medewerkers uit de jeugdbibliotheek en collectievormers. We selecteerden aanvankelijk tien thema’s per graad om mee aan de slag te gaan en verdeelden deze onderling. Iedereen zocht minstens zes boeken voor zijn of haar thema, wat resulteerde in een uitgebreide Excel-lijst met boeken. Vervolgens werden de thema’s opnieuw bekeken en aangepast, omdat er bij sommige thema’s geen zes boeken gevonden konden worden. Er werd gediscussieerd over welke boeken de selectie haalden. We vonden het ook belangrijk om enkele jongeren hun favoriete boek te laten voorstellen.

Per leeftijdscategorie contacteerden we enkele jongeren met de vraag of ze hun persoonlijke leestips via de leeslijsten wilden delen met leeftijdsgenoten. We kregen heel wat fijne reacties, vaak met zeer persoonlijke tekstjes waarin ze vertelden waarom lezen voor hen zo belangrijk was. Met die informatie gingen we aan de slag om in iedere leeslijst een getuigenis van een of enkele jongeren op te nemen. Ook in de lay-out zorgden we voor een aangename afwisseling tussen thematische leestips en persoonlijke getuigenissen.

Communicatie en good practices

We lanceerden de nieuwe leeslijsten aan het begin van het schooljaar. In Brugge ging die lancering gepaard met een volledig vernieuwd educatief aanbod voor het secundair onderwijs. Ter vervanging van de workshop Boekenproeverij biedt de Brugse bibliotheek sinds september 2024 Boekenbabbels voor elke graad van het secundair onderwijs aan. In die Boekenbabbels laten we de leerlingen kennismaken met het ruime en diverse boekenaanbod, telkens op een manier die past bij de leeftijd en leefwereld van de jongeren: intrigerende leesfragmenten die de verbeelding prikkelen, een ‘speeddate’ met boeken en zelfs een multisensorische ervaring met muziek- en videofragmenten. De boeken die aangereikt worden, staan ook op de leeslijsten. De nieuwe leeslijsten en de Boekenbabbels werden in de markt gezet met de campagne Leef. Lach. Lees.

Door de leeslijsten te delen op Klascement en sociale media, bereikten we meteen een zeer ruim en geïnteresseerd publiek. Fijn om te zien was ook hoe leerkrachten via diezelfde kanalen good practices deelden om met de leeslijsten aan de slag te gaan. Die tips neemt de bibliotheek dan weer mee in haar maandelijkse nieuwsbrief voor het onderwijs. Op die manier blijven we leesplezier en leesbevordering onder de aandacht brengen.

> bit.ly/ob-brugge-leeslijsten
> bit.ly/ob-kortrijk-leeslijsten