Tussen 17 en 20 juni richtte de Syddansk Universitet (SDU) in Odense (Denemarken) de International Library Staff Week in met als focus New roles for libraries: sustainability & citizen science.

De Zuid-Deense Universiteit heeft sinds 2021 een Citizen Science Knowledge Center dat werkt vanuit de bibliotheek en onder andere verankerd is in de vijf faculteiten en het universitair hospitaal van Odense (OUH). Momenteel leidt de groep zestien actieve citizenscience-projecten en bouwt ze een interne Libguide uit waarin allerlei aspecten van het evoluerende concept ‘citizen science’ (CS) verhelderd worden. Vijftien CS-projecten zijn afgerond. Daarnaast profileert het kenniscentrum zich als een sparring partner naar SDU-vorsers om burgerwetenschapselementen in hun onderzoek op te nemen. De onderzoeksgroep is verbonden aan de European Citizen Science Association (ECSA) die een pragmatische invulling van burgerwetenschapsmethoden verdedigt. Leden uit deze onderzoeksgroep zijn bovendien nauw betrokken bij de uitbouw van de LIBER Citizen Science Working Group. Het duurzaamheidsaspect en de integratie van de zeventien duurzameontwikkelingsdoelstellingen van de Verenigde Naties (SDG’s) zijn sinds 2019 een expliciete doelstelling in de overkoepelende strategie van de SDU. De bibliotheek behaalde bovendien het Deense Chore 2030-certificaat dat zich richt op de ontwikkeling van duurzame, lokale gemeenschappen.

De eerste programmadag van de Staff Week schetste een algemene context: zowel het duurzaamheidsthema als de vraaggerichte werking van de bibliotheek en de link naar levenslang leren kwamen aan bod.

Dag twee startte met een overzicht van praktijkvoorbeelden van hoe Chora 2030-gecertificeerde openbare bibliotheken zorg dragen voor mentaal en sociaal welzijn in een gemeenschap (inner sustainability). Klarissa Lueg legde naderhand in een theoretische uiteenzetting uit hoe deze gemeenschapsmaatregelen verschillen van filantropische momentinvullingen. Achterliggend doel is zowel met initiatieven als doordachte architectuur Oldenburgs “great good place” te scheppen en te vertalen naar een derde ontmoetingsplaats (library as a third place). Deze bibliotheek-ontmoetingsplaats is minder formeel dan de werkomgeving en opener dan de thuissituatie.

Dat zulke ongedwongen, creatieve samenwerkingsinitiatieven niet een alleenrecht zijn van openbare bibliotheken, bewijst het green corner-initiatief in de SDU-bibliotheek in Sønderborg.

De focus kwam definitief op citizen science (CS) te liggen vanaf dag drie; dag vier ging in op praktische CS-casussen en sloot af met een workshop How to get started with CS in your library.

Centraal thema in de inleidende presentatie Citizen Science and the role of libraries van Thomas Kaarsted en Anne Kathrine Overgaard was de quote van Spaans voortrekker in het CS-debat Josep Perelló: “If libraries can loan out books why not a citizen science project?” De fysieke ruimte gelinkt aan gemeenschappen van kennisgebruikers van bibliotheken zijn ideale partnerplaatsen voor wetenschappers om participerende onderzoeksprojecten uit te rollen.

Hoever deze participatie gaat en hoever ze binnendringt in het design van een onderzoeksmethode met betrouwbare en valide output, is afhankelijk van zowel het onderzoekstype met kwalitatieve eisen die een professionele wetenschapper ontwikkelt als de behoefte en mogelijkheden van de participant. Deze flexibele benadering weerspiegelt zich in de term ‘citizen-enhanced open science’. Muki Haklay onderscheidt vier intensiteitsniveaus van betrokkenheid die CS in een onderzoeksproject kan aannemen. Deze vormden een fundament in de inleidende presentatie van Kaarsted en Overgaard.

Vanuit bibliotheekperspectief denken Kaarsted en Overgaard echter dat het praktischer is om niet de intensiteit van participatie voorop te stellen, maar de drie basiselementen die je in een citizen-enhanced open science-relatie steeds moet beheren: (1) de inclusie van burgers in het wetenschappelijk proces, (2) de bijdragen van wetenschappers en participanten en (3) het wederzijdse communicatieproces tussen wetenschappers en participanten.

De bibliotheek is een ideale tussenschakel om een participatief luik aan wetenschappelijk onderzoek te koppelen en om dialoog te activeren en in stand te houden via logistieke ondersteuning, bibliotheek-infrastructuur en collectiebronnen, die elke bibliotheek ontsluit voor haar diverse gebruikersgemeenschap.

Kaarsted en Overgaard zien de bibliotheek als een bottom-up contactpunt (hub) voor het verspreiden en adviseren van civilscience-projecten binnen een organisatie. Een dienstverleningspunt (cf. Bespoc-model) dat ze ook zelf toepassen in de SDUbibliotheek.

Sinds 2022 maakt de Vrije Universiteit Brussel (VUB) gebruik van een Citizen Science Contact Point. Toch lijkt de rol van de bibliotheek hierin geen gegeven. Op 13 maart 2024 organiseerde het Vlaamse kenniscentrum Scivil de workshop Citizen Science en bibliotheken binnen de graduaatsopleiding informatiebeheer van de Erasmushogeschool. Deze workshop was gekaderd in de lessenreeks Open Science van Jolien Berckmans en mondde uit in een vruchtbare brainstorm. De bibliotheekfaciliteiten, de geëngageerde wetenschappelijk geïnteresseerde bibliotheekgebruikers en de verbredende kennisbronnen vind je in Vlaanderen in elke gemeente: ‘participerend onderzoek’-ontwikkelaars, de bibliotheek heeft oog voor jouw blinde vlekken!

Literatuurlijst

Golumbic, Y. N., Orr, D., Baram-Tsabari, A., & Fishbain, B. (2017). Between Vision and Reality: A Study of Scientists’ Views on Citizen Science. Citizen Science: Theory and Practice, 2(1). https://doi.org/10.5334/cstp.53

Haklay, M. (2013). Citizen Science and Volunteered Geographic Information: Overview and Typology of Participation. In D. Sui, S. Elwood, & M. Goodchild (Red.), Crowdsourcing Geographic Knowledge: Volunteered Geographic Information (VGI) in Theory and Practice (pp. 105–122). Springer Netherlands. https://doi.org/10.1007/978-94-007-4587-2_7

Zourou, K., & Ziku, M. (2022). Citizen Enhanced Open Science in Cultural Heritage—Review and analysis of practices in Higher Education. https://zenodo.org/records/6875126