Op 22 maart 2024 zag het fonkelnieuwe cultuurhuis BASS het levenslicht in het landelijke Heers. Deze gemeente bevindt zich in het zuidwesten van Limburg, tussen de steden Sint-Truiden en Tongeren, en telt ongeveer 7600 inwoners. In het nieuwe cultuurhuis vonden verschillende organisaties hun plekje.

Ontstaansgeschiedenis

Hoe kwam deze unieke samenwerking tot stand? We stellen de verschillende actoren kort even voor:

De oude bibliotheek was sinds 1990 gehuisvest in het Roppehuis, het vroegere huis van provinciegouverneur Louis Roppe, gelegen aan een gevaarlijke steenweg. Omdat dat gebouw ook verouderd en te klein geworden was en niet bepaald veilig voor schoolbezoeken, keek het bestuur uit naar een nieuwe bestemming. De bibliotheek van de toekomst moest volgens hen een ontmoetingsruimte zijn, aangepast aan de noden van jong en oud, met ruimere openingsuren, meer plaats voor de groeiende collectie, zelfuitleen, diverse activiteiten, gezellige leeshoeken, studieplekken, een digibank, een Taalpunt, een Makkelijk Lezen-plein, een uitgebreide vrijwilligerswerking, een ruimere parking en een veiligere toegang voor onder andere scholen en gezinnen.

Academie Haspengouw – de vroegere muziekschool – die bestaat uit de afdelingen podium en beeld, was sinds 2001 ondergebracht in de oude school van Veulen. Twintig jaar later vertoonde het oude schoolgebouw duidelijk tekenen van de tand des tijds. Een bijkomend nadeel was de niet-centrale ligging en het gebrek aan parkeerplaatsen.

Eind maart 2015 opende de spelotheek voor het eerst haar deuren. Ze werd opgericht in het kader van het armoedebeleidsplan van de gemeente. De bedoeling was dat alle kinderen en jongeren van Heers hier aangepast en ontwikkelingsgericht spel- en bezigheidsmateriaal konden lenen. Ook was het een ontmoetingsplaats waar ouders en kinderen een luisterend oor konden vinden.

Het gemeentebestuur besliste in 2021 een babytheek op te richten. Beide uitleenposten werden ondergebracht in het Administratief Centrum. Door plaatsgebrek kon de collectie niet ordelijk getoond worden, waardoor ook de functie van ontmoetingsplaats onder druk stond. Er waren regelmatig gezamenlijke activiteiten met de bibliotheek, maar door de afstand tussen de twee was dat niet eenvoudig.

De Koninklijke Harmonie Salvia (K.H. Salvia) is een zeer oude vereniging: in 1892 gesticht als koor, nadien verveld tot fanfare en sinds 2002 een harmonie. Zij repeteerden sinds 2004 in het buurthuis van Opheers. Twintig jaar later zaten de muzikanten daar als haringen in een ton en was hun materiaal over zoveel locaties verspreid dat niemand nog wist waar zich wat bevond. Daarenboven waren er regelmatig klachten van geluidsoverlast door de buren. Kortom, een ruim lokaal – met aangepaste akoestiek, liefst in de nabijheid van de academie en niet te dicht bij woonhuizen – en voldoende stockeerruimte was wat Salvia nodig had.

Het schepencollege gaf gehoor aan de noden van de verschillende actoren en vond dat Heers inderdaad behoefte had aan een betere infrastructuur voor cultuur. Het College van burgemeester en schepenen zette er meteen ook de nodige spoed achter en duidde na een aanbestedingsprocedure een architect en later een aannemer aan. Overleg met de verschillende toekomstige gebruikers leverde een lijst op van wat iedereen nodig had: de functionele vereisten. Randvoorwaarden waren dat het geheel functioneel moest zijn en de lokalen voor meerdere doeleinden gebruikt konden worden. Jean Robijns, bestuurslid van K.H. Salvia, werd aangesteld als coördinator voor de gebruikers en als tussenpersoon met de architect en aannemer. Dat was het startpunt van talloze overlegmomenten tussen de verschillende gebruikers.

Ondertussen kreeg het project ook een naam: het letterwoord BASS staat voor: bibliotheek/babytheek – academie – spelotheek en Salvia.

Kruisbestuiving

Tijdens de vergaderingen keken we hoe we konden samenwerken en elkaars werking konden versterken. We legden de verschillende uurroosters samen, om te bepalen welke toekomstige lokalen eventueel gemeenschappelijk gebruikt konden worden. Zo beslisten we onder andere dat het lokaal voor de lessen Beeld ook gebruikt kon worden door de bibliotheek voor vergaderingen, voorleesuurtjes, auteurslezingen, theatervoorstellingen en de samenkomsten van de Leesjury. De harmonie stelde dan weer haar mooie, grote, akoestische repetitielokaal ter beschikking van enkele lesgevers van de academie en voor het examenprogramma.

De reglementen van de bibliotheek, spelotheek en babytheek werden onder de loep genomen en in een gemeenschappelijk gebruikersreglement gegoten, waarbij we de gebruiker centraal stelden. Zo zou de bibliotheek van 12 naar 22 openingsuren gaan, kwam er een blokpunt, een uitgewerkt Taalpunt Jeugd en volwassenen, en kreeg de plaatselijke digibank DIGbij ook een vaste stek in de bibliotheek.

In 2019 was de Roppebibliotheek overgestapt naar het eengemaakt bibliotheeksysteem (EBS) met het bibliotheeksysteem Wise. De spelotheek werkte echter nog met het verouderd leensysteem Spelio. Tijd dus om de collectie van de spelotheek en babytheek – circa 1200 items – over te hevelen naar de nieuwe bibliotheekcatalogus. We probeerden tijdig mensen op te leiden, zodat de invoer kon beginnen.

Voor de verhuizing naar het BASS beschikte de bibliotheek, als een van de laatste bibliotheken van Limburg, nog niet over een zelfuitleensysteem. In het nieuwe cultuurhuis zou dat wel het geval zijn. Daarom startten we op tijd met het converteren van de 25.000 items van de bibliotheek naar RFID.

De bouw

Toen het over de inrichting van het nieuwe cultuurhuis ging, werd er goed geluisterd naar de noden van de verschillende diensten die hun intrek zouden nemen in de nieuwbouw.

Gezien de huidige bouwnormen, werd het BASS voorzien van allerlei technische snufjes, zodat het gebouw bijna-energieneutraal (BEN) is. Zonnepanelen, een warmtepomp, een groen dak, vloerverwarming, wadi’s, opvang van hemelwater voor het doorspoelen van de toiletten, … Het is er allemaal.

Met het oog op de aanwezigheid van de academie en de harmonie, werden goede akoestische materialen gebruikt voor de lokalen.

Ieder lokaal kreeg ook zijn eigen naam. Deze naam verwijst naar personen die op socio-cultureel gebied erg belangrijk geweest zijn voor de gemeente Heers. Zo is de volwassenenafdeling van de bibliotheek gehuisvest in de Roppezaal en heet de jeugdafdeling Lod. Lavki. Deze is vernoemd naar een van de eerste grote Vlaamse jeugdschrijvers en naamgever aan de vijfjaarlijkse literatuurprijs.

Als je binnenkomt in het nieuwe cultuurhuis, valt meteen de grote, monumentale houten trap op. Deze leidt de bezoekers naar de harmonie en de volwassenenafdeling, maar is ook ideaal als plaats om klassen te ontvangen of als rust- en leesplek. Dat alles maakte wel dat het kostenplaatje niet min was: 4,4 miljoen euro om precies te zijn. Het bouwen van het BASS nam ongeveer anderhalf jaar in beslag.

Opening

Op vrijdag 22 maart was het dan eindelijk zover. Het BASS opende officieel zijn deuren onder het goedkeurend oog van het schepencollege en de provinciegouverneur. Rick de Leeuw, trotse inwoner en ambassadeur van de gemeente Heers, verzorgde de ludieke openingsrede. De harmonie had zelfs speciaal voor de gelegenheid een BASS-lied gemaakt. Na de officiële opening konden de bezoekers het BASS van dichtbij bekijken: de eerste reacties waren alvast veelbelovend.

Positieve balans

Een halfjaar na de opening maken we een zeer positieve balans op. Het aantal bezoekers van de bibliotheek is verdriedubbeld en de uitleen van de spelotheek en babytheek heeft een serieuze boost gekregen. De academie zag zich door het stijgend aantal inschrijvingen zelfs genoodzaakt om extra lesmomenten in te lassen. Ook de kruisbestuiving werkt. Leners van de bibliotheek volgen muziek- en kunstlessen in de academie, en omgekeerd komen ouders met hun kinderen van de academie naar de bibliotheek en spelotheek na hun les. Bezoekers van de digipunten maken dankbaar gebruik van de koffie- en leeshoek en hebben een gezellige babbel met bezoekers van het Taalpunt.

Tijdens de zomervakantie konden deelnemers van het muziekkampje meedoen aan het Bibster-spel van Schatten van Vlieg, en K.H. Salvia en de academie zorgen regelmatig voor wisseltentoonstellingen in de Lavki-zaal. Zo worden de verschillende diensten en actoren bekend bij het brede publiek.

De schooluitleen kreeg een serieuze boost door de betere bereikbaarheid. Daarenboven regent het aanvragen voor schoolbezoeken, ook van over de taalgrens. Heers grenst aan de provincie Luik en mede door het immersieonderwijs daar, is een bezoek aan een Nederlandstalige bibliotheek altijd meegenomen.

Uiteraard zorgt dat ook voor een aantal uitdagingen. Door de grote toestroom van bezoekers moet de bibliotheek extra vrijwilligers inschakelen om iedereen zo vlot mogelijk te kunnen helpen. Om alles goed te laten verlopen, is er om de zes weken overleg tussen de verschillende diensten. Zo werd ook de evacuatieoefening gezamenlijk besproken en uitgetest.

Als we de bezoekers mogen geloven, zijn ze heel tevreden over het uitgebreide aanbod, de uitnodigende inrichting, de samenwerking tussen de verschillende diensten en de veiligere ligging. En ook de statistieken spreken voor zich.

Kortom, zoals we wel vaker zeggen tijdens rondleidingen: “We zijn eindelijk de eenentwintigste eeuw ingestapt.”

Literatuurlijst

ROBIJNS, Jean, Thuiskomen in het BASS, Heers, 2024, 28p.

SNEYERS, N., ‘Nieuw cultuurhuis BASS in Heers opent de deuren: bib, academie, speelotheek en harmonie op één plek’, zie: www.vrt.be/vrtnws/nl/2024/03/22/nieuw-cultuurhuis-bass-in-heers-opent-de-deuren-bib-spelotheek/ (bezocht op 3 oktober 2024).