Deze tekst verschijnt naar aanleiding van enkele bedenkingen die in de vakgroep Muziek- en Filmbibliothecarissen naar boven kwamen.

De uitleencijfers van de cd’s dalen al jaren gestaag. Met als gevolg dat sommige bibliotheken hun collectie (gedeeltelijk) op straat zetten. Verdwijnt daardoor muziek uit de bibliotheken? Er is nog steeds publiek dat nood heeft aan een fysieke collectie. Daarnaast is muziek een laagdrempelige kunstvorm die mensen kan samenbrengen. Muziek past binnen het verhaal van meer beleving en persoonlijke ontwikkeling in de bibliotheekwerking. Het beluisteren van muziek kan bijdragen tot een beter welzijn. Daarom is het belangrijk dat iedereen er vrije toegang toe heeft. Hierin kan een muziekafdeling in de bibliotheek het verschil maken.

De fysieke muziekcollectie

In een tijdperk van streamingdiensten lijkt de noodzaak om fysieke muziekdragers zoals cd’s en lp’s aan te bieden minder vanzelfsprekend. Toch zijn er verschillende redenen waarom een bibliotheek deze fysieke dragers best nog even in haar collectie houdt. Hoewel streamingdiensten een ruime keuze aan muziek bieden, zijn ze niet voor iedereen toegankelijk. Een deel van de bevolking heeft niet de nodige digitale vaardigheden om volledig gebruik te maken van deze platforms. Daarnaast zijn streamingdiensten vaak te duur voor sommige gebruikers, zeker wanneer de prijzen blijven stijgen. De bibliotheek kan deze drempels verlagen door cd’s en lp’s beschikbaar te houden in de collectie.

Daarbij vervult de bibliotheek ook een rol als kwalitatieve filter in het overweldigende aanbod van audiovisueel materiaal (AVM). Terwijl streamingdiensten zich vaak richten op populaire en recente muziek, kan de bibliotheek zich onderscheiden door een focus te leggen op klassiekers, zeldzame titels en cultureel belangrijke albums. Deze curerende rol is essentieel om muzikaal erfgoed te bewaren en toegankelijk te houden voor toekomstige generaties.

Daarnaast biedt een fysieke muziekdrager meer dan alleen de muziek zelf. Cd’s en lp’s geven de luisteraar een totaalervaring: van het artwork op de hoes en de foto’s van de muzikanten tot de songteksten en bijbehorende boekjes. Veel artiesten kiezen er bewust voor om hun muziek fysiek uit te brengen om deze ervaring te verrijken. Deze context ontbreekt vaak bij streamingdiensten, die een vluchtige manier van muziekbeleving bieden. Door fysieke dragers aan te bieden, geeft de bibliotheek haar gebruikers de kans om muziek op een diepgaande manier te ervaren en het werk van een artiest grondig te leren kennen. Zo blijft de bibliotheek een essentiële bron om muziek te beleven.

In het netwerk van de Bib Leuven zijn er twee gevangenisbibliotheken. De fysieke collectie is vaak de enige manier voor de gedetineerden om muziek te beluisteren. Ze kunnen ook genieten van de cd-collectie uit de andere vestigingen door ze gratis te reserveren, en de leden van de Bib Leuven kunnen de cd’s uit de gevangeniscollectie eveneens lenen.

Muziekbeleving en -verdieping

Naast het aanbieden van fysieke en digitale collecties, kunnen specifieke activiteiten de collectie tot leven brengen. Door activiteiten zoals lezingen, filmvertoningen en muzikale optredens te organiseren, wordt de collectie niet alleen beluisterd of bekeken, maar ook actief beleefd. Dat biedt bezoekers de kans om zich verder te verdiepen in de thema’s die hen interesseren, met een focus op wat er leeft in het lokale culturele landschap.

Die muzikale beleving kan verrijkt worden door knusse luisterpunten te installeren. Al dan niet met streamingplatforms of de aanwezige fysieke muziekdragers. Doordat de bibliotheek laagdrempelig is en veel burgers kan bereiken, is ze een ideale ontmoetingsplek om beginnende muzikanten een eerste podium te geven. Liefde voor muziek kan ze doorgeven door vertelavonden en causerieën (korte, onderhoudende voordrachten, n.v.d.r.) te organiseren. Sprekers laten je zo proeven van een muziekgenre of -stroming of belichten de carrière van een grote muzikant. In de bibliotheek is een collectie boeken over muziek terug te vinden. Dat gaat van muziektheorie over naslagwerken tot (auto)biografieën. Met thematafels speelt de bibliotheek in op actuele onderwerpen. Zo wordt de link tussen muziek en de (ruimere) actualiteit gelegd en reikt men bezoekers suggesties aan.

Op deze manier biedt de bibliotheek de bezoekers context aan, waarna zij verder kunnen zoeken en muziek kunnen ontdekken. Ze stimuleert hierbij interactie tussen de collectie en bezoekers, alsook tussen de verschillende bezoekers onderling. Zo wordt een ontmoetingsplaats gecreëerd en worden mensen met passie voor of interesse in muziek bij elkaar gebracht.

Deze zomer organiseerde Openbare Bibliotheek Evergem een concert van een lokale artiest in de binnentuin van de bibliotheek. Daarbij hoorden een hapje en een drankje, en gelukkig was de zon ook van de partij.

Maatschappelijk impact en welzijn

Muziek heeft een unieke kracht om mensen te verbinden, ongeacht hun achtergrond, taal of niveau van geletterdheid. In een bibliotheekcontext biedt muziek talloze mogelijkheden om een breder en diverser publiek te bereiken, inclusief niet-lezers en mensen met beperkte middelen. Door muziek laagdrempelig en toegankelijk te maken, zowel fysiek als digitaal, kan de bibliotheek mensen met verschillende achtergronden, vaardigheden en middelen samenbrengen.

Een belangrijk uitgangspunt is de toegankelijkheid van muziek voor iedereen, inclusief mensen met een beperkt budget. Door muziek gratis of tegen een laag tarief aan te bieden, kan de bibliotheek ervoor zorgen dat ook deze doelgroep toegang heeft tot een breed scala aan muziek. Dat draagt bij aan de inclusiviteit en maakt muziek toegankelijk voor iedereen.

In een meertalige en diverse samenleving kan muziek gebruikt worden om deze diversiteit te vieren en te versterken. Muziek kan dienen als een brug tussen verschillende culturen, waardoor bezoekers zich welkom en verbonden voelen, ongeacht hun moedertaal. Door bijvoorbeeld muziek uit verschillende culturen in de kijker te zetten, kan de bibliotheek een ruimte creëren waar iedereen zich thuis voelt.

Met de toename van digitale technologieën in de audiovisuele kunsten, is het belangrijk dat de bibliotheek haar publiek ondersteunt bij het verkennen van deze nieuwe mogelijkheden. Hoewel de focus momenteel ligt op het helpen van mensen met beperkte digitale vaardigheden, moet er ook aandacht zijn voor diegenen die al vertrouwd zijn met digitale technologie, maar zich verder willen ontwikkelen. Door workshops, luisterpunten en digitale muziekcollecties aan te bieden, kan de bibliotheek een inclusieve ruimte creëren waar iedereen – van beginners tot gevorderden – kan leren en groeien.

In de bibliotheek van Kortrijk vind je een luisterpunt met cd-speler. Er is ook een computer met Spotify, daarop staan lijsten met aanwinsten uit de collectie per genre.

Samenwerken met andere partners

De bibliotheek kan haar impact op de gemeenschap aanzienlijk vergroten door samen te werken met diverse partners zoals welzijnsorganisaties, de muzieksector, scholen en culturele instellingen. Een nauwe samenwerking met andere gemeentelijke of stadsdiensten zoals het lokale cultuurhuis is hierbij vanzelfsprekend. Dankzij deze samenwerkingen kan de bibliotheek met haar collecties en publiekswerking haar lokale relevantie vergroten. Op hun beurt kunnen lokale partners door een werking complementair met die van de bibliotheek, hun impact op het burgerwelzijn vergroten. Deze relaties verrijken niet alleen de collectie, maar laten de bibliotheek ook toe een verbindende rol te spelen in de gemeenschap, met een breed scala aan activiteiten en initiatieven die iedereen aanspreken.

Samenwerken met welzijnsorganisaties biedt de kans om een breed publiek te bereiken en specifieke doelgroepen te ondersteunen. Door gezamenlijke initiatieven kunnen er activiteiten georganiseerd worden die inspelen op de behoeften van kwetsbare groepen, zoals personen in kansarmoede of gebruikers met beperkte digitale vaardigheden. Deze partnerschappen kunnen helpen om de bibliotheek toegankelijker te maken en ervoor te zorgen dat iedereen in de gemeenschap gebruik kan maken van de geboden faciliteiten en collecties.

De bibliotheek kan een nauwe samenwerking aangaan met de muzieksector, inclusief jeugdhuizen, muziekacademies en lokale (amateur)kunsten. Door de activiteiten van de muziekacademie aan te vullen met eigen initiatieven, zoals workshops en luisteravonden, kan ze haar rol in het muziekonderwijs versterken. De bibliotheek kan een platform bieden voor lokale muzikanten. Dat versterkt niet alleen de culturele betrokkenheid, maar biedt ook een dynamische plek waar muziek tot leven komt.

Een belangrijke pijler van de bibliotheekstrategie is de creatie van een nieuwe, aantrekkelijke afdeling met flexibele opstellingen. Deze ruimte kan dienen als locatie voor exposities, activiteiten en concerten. Dankzij de kleinschaligheid vormt de bibliotheek geen concurrentie voor grotere culturele instellingen in de stad, maar biedt ze juist een aanvulling op het bestaande aanbod. Dat maakt de bibliotheek tot een veelzijdige plek waar cultuur en educatie hand in hand gaan.

De bibliotheek van Waregem besliste vorig jaar om de cd-collectie naar het magazijn te verhuizen, maar wel uitleenbaar te houden. De plaats waar vroeger de cd-rekken stonden, zal ruimte bieden aan tal van nieuwe initiatieven: toonmomenten in samenwerking met de plaatselijke academie, muziekworkshops in samenwerking met onder andere Muziekcentrum Track (Kortrijk), tijdelijke tentoonstellingen, digitale playlists, enzovoort.

Conclusie

Er zit dus zeker nog muziek in de toekomst van de bibliotheek. De toegankelijkheid van deze kunstvorm kan bijdragen aan een beter welzijn van de burger. Een muziekafdeling in een laagdrempelige plek als de bibliotheek is daarom cruciaal. Al dan niet via een fysieke collectie of het uitlenen van instrumenten, dan wel via muzikale activiteiten of een inspirerende luisterplek. Het heruitvinden van de functie van muziek in de bibliotheek kan leiden tot samenwerkingen met nieuwe stakeholders. Het kan bijdragen aan de evolutie naar de bibliotheek als derde plek, waar verbinding en persoonlijke groei centraal staan. Er zijn veel mogelijkheden om muziek een plaats te geven in een bibliotheekwerking. Daardoor kan elke bibliotheek, in een kleine gemeente of een provinciestad, hiermee aan de slag gaan.