“Out with the old, in with the new.” Maar soms hoeft het oude geen plaats te maken voor het nieuwe; soms komen ze samen en draaien ze uit op iets unieks. Digital Humanities (DH) zijn daarvan het perfecte voorbeeld. Dat eigenzinnige onderzoeksgebied brengt de humane wetenschappen samen met de computerwetenschappen, en leent daarbij vaak digitale methodes van de exacte wetenschappen. Dat leidt tot nieuwe onderzoeksvragen over oude onderwerpen, en conclusies die zonder het digitale niet bereikt zouden kunnen worden. DH Benelux, het congres dat jaarlijks de stand van zaken van DH in onze contreien opmeet, streek in juni vier dagen neer in Leuven.

Kennisdeling

Sinds de eerste editie in 2014 organiseert DH Benelux elk jaar een congres met het oog op het samenbrengen van onderzoekers uit België, Nederland en Luxemburg. In 2024 sloegen KU Leuven Bibliotheken en de Faculteit Letteren van de KU Leuven de handen in elkaar om het congres naar de Dijlestad te halen. Het thema van deze editie, Breaking Silos, Connecting Data: Advancing Integration and Collaboration in Digital Humanities, illustreerde de centrale rol die bibliotheken binnen DH-onderzoek spelen, niet in het minst door de duurzaamheid van DH-projecten te verzekeren en de broodnodige data toegankelijk te maken. Dat laatste is geen revolutionair idee: bibliotheken nemen al generaties lang deze rol op. Maar data zijn vandaag ook in de humane wetenschappen meer dan boeken en ander analoog tekstmateriaal, en toegankelijkheid heeft in een digitale wereld een totaal andere invulling gekregen dan het voorzien van leeszalen en dergelijke meer.

Het rijkgevulde programma bood presentaties, workshops en posters over linked open data, Named Entity Recognition (NER), de visualisering van data, artificiële intelligentie (AI), Large Language Models (LLM), archivering, netwerkanalyse, online dataverzameling, stylometrie, en nog veel meer. Terwijl de ene sessie inzoomde op de floppydisks van Herman De Coninck, focuste een andere op Elastic Net Regression-modellen en ging het elders over leenwoorden in de teksten van de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC). Het doel van het congres is dan ook om een forum te bieden aan een open en inclusieve gemeenschap, waarbij zowel beginnende als ervaren onderzoekers alle mogelijke onderwerpen kunnen bestuderen die een plaatsje vinden in de big tent die DH is.

DH voor iedereen

De openingskeynote van Katarzyna Kapitan, professor bij de École nationale des chartes (Frankrijk) en onderzoeker bij Oxford University (Engeland), die gespecialiseerd is in Oud-NoorsIJslandse cultuur en Digital Scholarship, maakte geen uitzondering op die regel. Zij stelde dat, in een steeds digitalere wereld, onderzoekers in de humane wetenschappen eigenlijk allemaal aan DH doen. Bovendien vormen digitale onderzoeksmethodes volgens haar geen bedreiging voor traditionele methodes. Integendeel: ze zouden elkaar volgens Kapitan perfect aanvullen als micro- en macro-perspectieven. Waar digitale benaderingen voor vooruitgang zorgen, bieden traditionele benaderingen nuance. Het zou dus lonen om digitale methodes toe te passen zonder aandacht te verliezen voor traditionele werkwijzen.

Maar wat ligt er in de toekomst van DH? Manuel Burghardt, professor Computational Humanities aan de Universiteit van Leipzig (Duitsland) en hoofd van het Digital Lab van Leipzig Research Centre Global Dynamics, kwam in zijn afsluitende keynote met een hypothese: veel deeltakken van DH zullen onderdeel worden van traditionele deeldomeinen van de humane wetenschappen, terwijl Computational Humanities – vandaag een subdiscipline die gebruikmaakt van expliciete, computationele modellen en formele, kwantitatieve methodes – als enige tak van DH als een eigen discipline verder zal gaan. Het werd een provocatief en controversieel sluitstuk – niet minder dan passend voor een discipline die zich laat kenmerken door haar unieke openheid en onbeperkte capaciteit tot zelfreflectie.

Ontspanning

De boog kon natuurlijk niet altijd gespannen staan. Het sociaal programma gaf deelnemers de kans om Leuven beter te leren kennen met een aanbod van meer dan tien verschillende rondleidingen. Zo konden nieuwsgierigen kiezen om een bezoek te brengen aan verschillende divisies van KU Leuven Bibliotheken, zoals het Digitaal Labo van de Dienst Digitalisering, Bijzondere Collecties, de Maurits Sabbebibliotheek of het Agora Leercentrum. Voor wie liever een ander soort Leuvens erfgoed wilde beleven, waren er ook geleide stadswandelingen, zoals Leuven Beer Stories. Het ruime aanbod aan mogelijke bezoeken werd aangevuld met niet minder dan twee recepties en een congresdiner, die een uitstekende gelegenheid boden om bestaande samenwerkingen nieuw leven in te blazen en nieuwe vriendschappen te sluiten, en aldus trouw te blijven aan de doelstelling van het congres om in de eerste plaats aan gemeenschapsvorming te doen. De meer dan 230 deelnemers – met grote delegaties van de universiteiten van Utrecht, Leiden, Amsterdam, Gent, Antwerpen, Leuven, het Huygens Instituut, KBR en de Nederlandse Koninklijke Bibliotheek, maar ook heel wat gasten van buiten de Benelux zoals het Verenigd Koninkrijk, Duitsland, Spanje, Tsjechië en Qatar – maakten er in ieder geval gretig gebruik van. Voor online deelnemers was dat geen optie, maar toch waren ook zij met meer dan honderd.

In tegenstelling tot de wat onzekere toekomst voor DH die Manuel Burghardt voorspelde, is de nabije toekomst van DH Benelux duidelijk: volgend jaar wordt de toorts doorgegeven aan de Vrije Universiteit Amsterdam en de Universiteit van Amsterdam.