Empowerment is een proces waarbij we onszelf of anderen in staat stellen onze of hun persoonlijke doelen te bereiken. Het leven is de laatste decennia een heel pak drukker en vooral complexer geworden. We haasten ons met zijn allen van de ontbijttafel naar de school van de kinderen, dan naar het werk en weer terug. Oh, en vergeet de boodschappen niet. Ook op het werk is er de laatste jaren best wel wat veranderd. Waar onze (over)grootouders nog eerder duidelijk omlijnde werkuren en takenpakketten hadden, worden wij vandaag geconfronteerd met werkgevers die van ons verwachten dat we meer en meer zelfstandig ons takenpakket inpassen in de werkweek, dat zelfstandig uitvoeren en ondertussen zelf onze werk-privébalans onderhouden.

Die versnelling en groeiende complexiteit van de maatschappij kan bij sommige mensen leiden tot gevoelens van onmacht en onzekerheid. Empowerment kan helpen om succesvoller en vanuit zelfvertrouwen meer vat te krijgen op je leven en om je persoonlijke doelen te bereiken. We zouden dus kunnen stellen dat empowerment een modewoord van de laatste jaren is.

Empowerment door de jaren heen

Toch bestaat empowerment al veel langer dan vandaag. Denk maar eens aan Martin Luther King, die opkwam voor de zwarte bevolking van de Verenigde Staten. King was een charismatische leider en een krachtige spreker. Met zijn woorden inspireerde en motiveerde hij mensen om te strijden voor gerechtigheid. Hij toonde zijn medemensen dat ze niet machteloos waren, dat ze hun rechten in eigen handen hadden en dat ze daarvoor konden strijden. Hij empowerde een hele bevolkingsgroep en zijn nalatenschap leeft vandaag nog altijd voort.

Een ander mooi voorbeeld is het feminisme. Vrouwen in onze westerse maatschappij hadden geen stemrecht, waren afhankelijk van hun echtgenoot en werden over het algemeen niet serieus genomen. Het feminisme bracht daar verandering in en heeft een aanzienlijk deel van de bevolking het zelfvertrouwen en geloof gegeven in haar eigen kunnen en kracht.

Naast deze voorbeelden kunnen we ook verwijzen naar het onderwijs. Ook dat stelt mensen in staat hun doelen in het leven te bereiken. Company empowerment helpt werknemers om dat op professioneel vlak te doen en kinderen worden in een gezin empowered om in zelfvertrouwen op te groeien. Empowerment is dus overal.

De voorbeelden hiernaast laten zien dat empowerment een enorm krachtige tool is om hele groepen mensen zelfvertrouwen te geven. Als iemand jou elke dag vertelt dat je waarde hebt, dat je de kracht hebt om te realiseren wat voor jou belangrijk is, dan ga je dat geloven en ga je vanuit dat geloof ook durven nastreven wat je nodig hebt om gelukkig te zijn. Empowerment kun je ook inzetten op het individuele vlak. Je kunt jezelf empoweren om eender welk doel dat jij jezelf stelt te bereiken.

Die doelen zullen natuurlijk verschillen van persoon tot persoon. De een wil werken aan zijn persoonlijke ontwikkeling en meer assertiviteit kweken, leren neen zeggen. Een ander wil misschien financiële onafhankelijkheid bereiken. Nog anderen zullen zich eerder richten op professionele doelen: die promotie binnenslepen of een droomjob vinden. Wat je doel ook is, empowerment biedt je de kracht en het zelfvertrouwen om dat succesvol na te streven. Een prachtig idee, niet?

Waarom werken aan empowerment?

Wat empowerment je oplevert, valt dus niet te onderschatten. Het draagt bij aan een hele reeks positieve veranderingen in je leven. We sommen de belangrijkste even op:

• Empowerment helpt je om doelen te bereiken: door te geloven in jezelf en actie te ondernemen, vergroot je de kans om je doelen te bereiken. Je bent gemotiveerder om vol te houden en niet op te geven bij de eerste tegenslag.
• Empowerment verbetert je veerkracht: in het leven kom je tegenslagen tegen. Empowerment leert je te focussen op wat wel goed gaat en wat jij kunt controleren en dus veranderen om over de tegenslag heen te komen.
• Empowerment geeft je meer controle over je leven: empowerment helpt je om bewuste keuzes te maken die aansluiten bij jouw waarden en doelen. Je bent minder afhankelijk van externe factoren en voelt je meer ‘aan het stuur’ van je eigen leven.
• Empowerment verhoogt je zelfvertrouwen: door te werken aan je doelen en te zien dat je vooruitgang boekt, leer je te vertrouwen in je eigen kunnen. Dat vergroot je eigenwaarde en geeft je de moed om nieuwe uitdagingen aan te gaan.
• Empowerment verhoogt je welzijn: al met al draagt empowerment bij aan een groter gevoel van geluk en welzijn. Mensen die hun doelen durven nastreven, daarbij succes ervaren en zich kunnen richten op wat ze kunnen en al bereikt hebben, ervaren heel wat minder stress, een gevoel van falen of machteloosheid in hun leven.

Kortom, (self-)empowerment is een investering in jezelf die op allerlei vlakken van je leven positieve effecten heeft. Zo verwoord klinkt empowerment als een krachtig statement, alsof het een vaststaand iets is: je bent empowered of je bent het niet. In werkelijkheid is het een continu proces waarbij je in elke situatie jezelf de vraag stelt: “Wat wil ik in deze situatie bereiken?” Met je doel scherp voor ogen ga je dan de nodige hulpmiddelen mobiliseren en tussenstappen plannen om tot daar te raken. Daar gaan we in de rest van het artikel mee aan de slag.

Begin with the end

Beginnen aan eender welke vorm van uitdaging of verandering in je leven start met een duidelijk doel. Stel je jezelf de vraag: “Wat wil ik bereiken?” of “Waar wil ik landen?” Heel wat mensen slaan deze eerste cruciale stap over en beginnen aan een uitdaging of verandering in hun leven zonder zich af te vragen wat ze exact willen bereiken. Het is een beetje alsof je in je auto stapt zonder je bestemming te kiezen en dus zomaar wat doelloos rondrijdt. Dat is best een verspilling van benzine en voor je brein is het een enorme verkwisting van energie om zo aan de dingen te beginnen. Daarom stellen we heel duidelijk: “Always begin with the end in mind.”

Om je doelen scherp te stellen, bestaan er heel wat technieken. Wij kiezen voor een heel eenvoudige en praktisch hanteerbare techniek: de SMART-techniek. Het zijn vijf gemakkelijk te onthouden checks waaraan je doel moet voldoen:

1. Specifiek: je doel moet voldoende concreet verwoord zijn, zoals met het voorbeeld van autorijden. Je kunt zeggen: “Ik wil naar Antwerpen rijden.” Maar Antwerpen is best groot: wil je naar het historisch centrum van de stad of eerder de haven bezichtigen? Wanneer je je gps gebruikt, geef je niet enkel de stad in, maar een precies adres. Zo kan je persoonlijk doel zijn: “Ik wil meer aan zelfzorg werken.” Dat doel is te vaag verwoord. Wat betekent zelfzorg voor jou? Verwoord specifiek die activiteiten die jouw batterijen opladen, bijvoorbeeld naar de fitness gaan of een uitstap maken met je partner. Stel dan je doel bij: “Ik wil elke week tijd vrijmaken voor de fitness/om op uitstap te gaan met mijn partner.”
2. Meetbaar: deze check stelt je in staat om op te volgen of je je doel wel aan het bereiken bent. Als je elke week tijd wilt maken voor zelfzorg, bepaal dan meteen hoe vaak in de week en hoelang. Is één keer per week een uurtje fitness voldoende of moet dat toch wat meer zijn? Zo maak je je doel meetbaar: slaag ik erin tijd te maken voor mezelf en voel ik me daardoor beter? Is dat niet het geval, dan stuur je in de volgende maanden bij. Deze kleine, regelmatige metingen leveren je bovendien duidelijkheid en motivatie op: iedere keer dat je tevreden kunt terugkijken op geslaagde zelfzorgmomenten en het effect ervan op je welbevinden, zul je je gemotiveerd voelen om dat ook de volgende week nog eens te doen.
3. Acceptabel: de doelen die je jezelf stelt, moeten natuurlijk ook aanvaardbaar zijn voor jezelf en je omgeving. Stel dat je een flexi-job neemt om maandelijks 900 euro meer te verdienen. Dat is een specifiek en meetbaar doel. Die flexi-job vraagt echter enorm veel extra tijd van je, waardoor je niet meer genoeg tijd overhoudt om aan je gezin en vrienden te spenderen. Die extra uren slorpen ook heel wat energie van je op. Extra verdienen is mooi, maar als een doel niet goed is voor jou of je omgeving, dan kunnen we niet langer spreken van een acceptabel of aanvaardbaar doel. Het kan dan nodig zijn om je doel van 900 euro bij te stellen of om niet maandelijks een flexi-job te doen.
4. Realistisch: deze check houdt je met je voeten stevig op de grond en is een belangrijke factor in de haalbaarheid van je doel. Iemand die nogal verlegen is en assertiever wil worden naar klanten en collega’s toe, zal zich realistische doelen moeten stellen. Dat is een van de belangrijkste voorwaarden om aan die zelfontwikkeling te blijven werken. Als die persoon zich tot doel stelt om plotseling bij elke vergadering het voortouw te nemen of aan elke groepsconversatie mee te doen, dan zal de teleurstelling en uitputting al snel de kop opsteken. Het vraagt namelijk best wel wat energie om iedere keer assertief uit de hoek te komen. Een realistischer doel is om te beginnen met een paar gesprekjes in een beperkte groep of één duidelijk vergaderonderwerp. Het einddoel kan dan bijvoorbeeld de organisatie van de teambuilding zijn. Wanneer je die kleine subdoelen begint te bereiken, zal ook je ‘Yes, ik kan het’-gevoel beginnen toenemen. Zo groeit zelfvertrouwen.
5. Tijdsgebonden (timing): deze check zorgt ervoor dat we stapsgewijs en met minder kans op uitstelgedrag onze doelen gaan beginnen realiseren. Zo kan iemand die 15 kg wil afvallen zichzelf tot doel stellen om binnen de eerste drie maanden 5 kg kwijt te raken. Die time check zorgt ervoor dat het eerste doel mooi zichtbaar is en dus bereikbaarder lijkt. Dat motiveert om er meteen aan te beginnen en het niet uit te stellen. Zo stimuleren deadlines ons om dingen te doen en zijn ze dus onmisbaar voor onze motivatie.

Woorden van waarde/je woorden bepalen je richting

We willen nog wat toevoegen aan deze techniek: de woorden die jij kiest om je doel te formuleren, bepalen mee je perspectief. We merken dat mensen die vertrekken vanuit een negatief geformuleerd doel of vanuit een focus op het vermijden van een ongewenst resultaat, minder vaak succes hebben dan mensen die vanuit een positief geformuleerd doel vertrekken. Dat komt omdat je dan meer focust op het negatieve dan op het positieve. Waar jij op focust, is waar je energie naartoe gaat. Het is een beetje als een van de eerste regels van leren fietsen: waar je naar kijkt, is waar je naartoe fietst. Voel maar eens het verschil tussen deze twee formuleringen van hetzelfde doel:

• “Ik moet meer aan zelfzorg werken, zodat ik geen burn-out krijg.”
• “Ik wil meer tijd besteden aan zelfzorg, zodat ik me beter in mijn vel voel en succes kan hebben in mijn carrière.”

Iemand die focust op het vermijden van een burn-out, zal negatieve gevoelens ervaren. De angst om ziek te worden speelt de hoofdrol. Dat maakt het doel er eentje van noodzaak en vermijding. Mensen die dat doel positief verwoorden, kunnen uitkijken naar alle voordelen die ze zullen halen uit hun inspanningen en dat geeft de kracht om eraan te beginnen. Ook dat is een vorm van empowered denken: de kracht om onszelf op een positieve manier te motiveren voor een uitdaging.

Neem bij het opstellen en verwoorden van je doelen dus even de tijd om jezelf voor de geest te halen hoe het eruit zal zien wanneer je je doel bereikt: wat zul je gewonnen hebben? Hoe zul je je voelen? Wat zul je allemaal kunnen doen, zodra je je doel bereikt hebt? Dat beeld scherp voor ogen houden, helpt om ons doel nog scherper te stellen en duidelijk te zien waar we naartoe willen. Zo begon Michelangelo ook niet in het wilde weg op een blok marmer te hakken toen hij de David wilde creëren. Door zich eerst het eindresultaat zo gedetailleerd mogelijk in te beelden, kon hij zien waar hij zijn beitel op het blok moest zetten om de David te bevrijden uit het marmer

Focus je gedachten dus op wat je wilt bereiken en steek daar je energie in. Als je dat kunt doen door de voordelen en het eindresultaat scherp voor ogen te houden, zul je dat doel ook gemakkelijker bereiken. Je weet wat je wilt en wat je moet doen om er te raken. Nu kun je ook echt uit de startblokken schieten.

Uitvoeren en bijsturen: je doel als kompas

Nu je je doel SMART. en positief verwoord hebt, ken je je bestemming. Je weet waar je naartoe wilt en het adres is ingegeven in de gps. Met de SMART-techniek heb je ook al een aantal tussenstappen uitgewerkt die je in staat zullen stellen je doel te bereiken. Zo zullen personen die assertiever willen worden in een eerste fase aan de slag gaan met korte gesprekken in een fijne groep en andere aangename of bekende situaties waar ze kansen zien.

Wat ze daarna kunnen doen, is die verschillende stappen gericht inplannen. Starten ze met twee gesprekken op de werkvloer? Misschien is de middagpauze wel een geschikt moment om die groepsgesprekken te oefenen en is de teamvergadering van volgende week een perfect moment om zelf een vergaderpunt te leiden.

Ook iemand die zich voorneemt om via een flexi-job maandelijks 900 euro meer te verdienen, zal nu een planning moeten opstellen en die uitvoeren: je kunt een moment inplannen in je week om verschillende soorten flexi-jobs op te zoeken en vacatures te bekijken. Daarna plan je dan momenten in om te gaan solliciteren en zodra je een flexi-job gevonden hebt, zul je je shiften kunnen inplannen. Stapje voor stapje plan je zo elke handeling die jou richting je bestemming leidt.

Je SMART-doel dient daarbij ook als kompas. Dankzij de checks Meetbaar en Timing heb je voor jezelf al regelmatige tussenstops ingelast waarop je kunt meten of je je doel aan het bereiken bent. Soms zul je merken dat je moet bijsturen. Het is immers goed mogelijk dat je doel toch niet zo realistisch blijkt of dat je door onvoorziene omstandigheden vertraging oploopt. Net zoals een scheepskapitein op de lange rondvaart die door een storm van zijn koers moet afwijken. Zodra de storm gaat liggen, zal hij zijn kaarten en kompas checken. Stel dat hij te veel afgeweken is, dan zal hij met een goed gekozen draai aan het roer het schip weer de juiste richting laten uitvaren. Zijn bestemming is niet veranderd, het doel blijft hetzelfde, maar de weg ernaartoe kan weleens wat wijzigen.

Als de wind hard waait, buigt het riet gewoon mee

Dat je je (tussentijds) doel moet bijstellen, kan gebeuren. Soms zullen daar onvoorziene omstandigheden in meespelen. Tegenslag noemen we dat dan. Dat hoort nu eenmaal bij het leven. Niet elk doel zul je halen. Om daarmee om te gaan, biedt empowerment iets wat we je eerder al verklapten: veerkracht. Het vermogen om om te gaan met tegenslag. Om daartoe te komen, staan we even stil bij het belang van succes zien en vieren.

We merken vaak op dat mensen zich voornemen om pas te vieren wanneer het einddoel bereikt is. Alsof al die bergen die we beklommen hebben om er te raken er niet toe deden. Dat is een mindset die ons bij tegenslagen al gauw kan blokkeren, terwijl het genieten van de weg naar de eindbestemming minstens even belangrijk is.

Beeld je opnieuw even in dat je met de wagen onderweg bent, dit keer naar een verre bestemming. Onderweg zul je regelmatig een tussenstop moeten inlassen om je auto vol te tanken, anders zul je ergens halverwege vast komen te zitten. Je doel wordt dan onbereikbaar. Met SMART heb je regelmatige tussenstops of mini-doelen vastgelegd.

Wanneer je bijvoorbeeld na een paar maanden meet en ziet dat je elke maand die gewenste doelen gehaald hebt, sta daar dan ook even bij stil. Je hebt succesvol en met hard werk al een deel van je parcours goed afgelegd. Geef jezelf een schouderklopje en ga eens lekker eten met je partner of vrienden om dat te vieren. Het belang daarvan mag je niet onderschatten. Door die succesjes te leren zien en vieren, geef je jezelf positieve energie en motivatie om ook de volgende maanden opnieuw je doel na te jagen. Je tankt je gemoed even vol met pure positieve brandstof en dat houdt je gaande.

Wanneer het eens niet lukt of je je moe voelt, vervallen we vaak in negatieve gedachten: het gaat me niet lukken. Maar net doordat je leert focussen op wat wel goed gaat, kun je op zo’n momenten jezelf positief toespreken en overtuigen dat het best oké is om even moe te zijn. Op andere momenten en op andere vlakken heb je immers wel goed gepresteerd.

We zeggen bewust “doordat je leert focussen”. Het is namelijk voor heel wat mensen een uitdaging om positief en anders te leren kijken naar tegenslag of moeilijke momenten. Vaak hebben we al heel wat jaren op dezelfde manier gereageerd op tegenslag: “Verdorie, dat is niet fijn. Hier heb ik echt geen zin in.” Of nog: “Wat moet ik nu aanvangen?” Door te focussen op tussentijds succes leer je mild naar je voortgang te kijken en positief te blijven denken. Dat is veerkracht.

Schakelen naar de positieve versnelling

Wij leerden dat je zelfs een situatie die uitzichtloos lijkt al behoorlijk kunt verbeteren door ze anders te bekijken. Dat kun je doen door jezelf op dat moment af te vragen wat er nu (wel al) goed is aan die situatie, wat er nog beter kan en hoe je dat op een zo fijn mogelijke manier kunt bereiken. Probeer het gerust. Stel jezelf bij tegenslag deze vragen in deze volgorde en beantwoord ze. Je zult merken dat ze al snel je perspectief zullen wijzigen.

We vergelijken het aanleren van een positieve mindset graag met leren autorijden. In het begin vraagt dat schakelen tussen versnellingen heel wat van onze concentratie. Vaak vallen we stil en ondertussen moeten we ons ook nog eens concentreren op alles wat er rond ons gebeurt. Vergelijk dat even met hoe je nu met de wagen rijdt. Dat schakelen, daar denk je allang niet meer bij na. Het is een automatisme geworden. Misschien geniet je nu zelfs van autorijden.

Dat geldt ook voor het leren om anders om te gaan met tegenslag door te kijken naar wat wel werkt en wat je wel al bereikt hebt. Aanvankelijk is het goed mogelijk dat je vaak vervalt in negatieve reacties en gedachten. Zodra je opmerkt dat je dat doet, kun je ‘schakelen’ tussen de negatieve en de positieve versnelling. Als je dat een paar keer herhaalt, zal het na verloop van tijd net als autorijden een automatisme worden. Je gaat spontaan op zoek naar de positieve zaken die je helpen om gemotiveerd en veerkrachtig om te gaan met eender welke tegenslag. En ook dat is een teken van empowered denken.

Empowerment draait dus om de reis die je maakt naar elk van je doelen. Het gaat om het stimuleren van een groeiproces. Zoals we in het begin van het artikel schreven, is empowerment geen staat van zijn die je bereikt hebt of niet. Het is een denkwijze waarbij je je ervan bewust wordt dat je stap voor stap nieuwe vaardigheden en inzichten kunt leren.

Je groeiende zelfvertrouwen is een positief gevolg van het kiezen van je doelen en deze stap voor stap te bereiken. Genieten van dat proces is zelfs belangrijker dan het resultaat te bereiken. Sommige doelen zul je misschien loslaten. Waarschijnlijk stel je jezelf dan gewoon een nieuw doel, want je begrijpt al beter dat jij controle hebt over je doelen en dat al wat je hiervoor nodig had allang in je zat.