In Nederland vindt jaarlijks de verkiezing van de Beste Bibliotheek van Nederland plaats. Dat initiatief gaat uit van Bibliotheekblad, het vakblad en platform voor de bibliotheeksector in Nederland en Vlaanderen, en Stichting NBD Biblion. Voor de editie van 2023 werd uit een selectie van vijf bibliotheken – Barendrecht Carnisselande (de Bibliotheek AanZet), Huiskamer van Heteren (de Bibliotheek Gelderland Zuid), Katwijk Schelpendam (Bibliotheek Katwijk), Purmerend (de Bibliotheek Waterland) en Son en Breugel (Bibliotheek Dommeldal) – op 9 november Bibliotheek Dommeldal uitgeroepen als winnaar.

Om inspiratie op te doen en om inzicht te krijgen in de werking van deze bibliotheek, organiseerde de VVBAD op woensdag 5 juni een studiebezoek aan deze veelbelovende bibliotheek.

Een duik in de werking van Bibliotheek Dommeldal

Na een welkome kop koffie en een plak cake stonden onze Nederlandse collega’s klaar om ons onder te dompelen in de speerpunten van de werking van hun bibliotheek. Na een korte intro waarin directeur Luc Pruijn aangaf dat de vier bibliotheken onder zijn bestuur samen een werkingsgebied hebben van 100.000 mensen in de wijde omgeving van Eindhoven, van wie 25% lid is van de bibliotheek, was het de beurt aan Joanne Wildenbos en Weena Oskamp-Rantong om ons mee te nemen in de wereld van het project Van Alle Talen Thuis.

Het project (dat overigens pas zes maanden geleden gestart was) streeft er onder meer naar om het cultureel bewustzijn te vergroten, de taalbasis te versterken en de taalontwikkeling te stimuleren. Het belang van de ontwikkeling van taal via de school, bibliotheek of kinderopvang voor kinderen tussen 0 en 12 jaar kan niet genoeg benadrukt worden.

Om dat te realiseren zetten Joanne en Weena onder meer in op de professionalisering van leerkrachten en pedagogisch medewerkers, maar ook op het organiseren van meertalige boekencollecties op scholen (2000 stuks per school) voor alle meertalige kinderen. Zo bouwen ze in Dommeldal mee aan een lerend netwerk waarbij het versterken van het cultureel bewustzijn en de taalbasis, maar ook het vergroten van de taalontwikkeling centraal staat.

Herbestemming

Na dit bijzonder inspirerend betoog stond de volgende spreker al te popelen om ons mee te nemen door de geschiedenis van het gebouw. Het voormalige kerkgebouw kreeg na een turbulent reconversieproces de taak toegewezen een verzamelgebouw te zijn, een plek waar niet alleen de bibliotheekbezoekers, maar alle Dommeldallers terechtkunnen. Het gebouw kreeg een modulaire inbouw met een kostenplaatje van 9,5 miljoen euro. Dat bleek al snel een doorslaand succes: bij de opening kregen vijf partnerinstellingen een stekje, maar na twee jaar barst de bibliotheek met vijftien organisaties uit haar voegen.

Om het voormiddagluik af te ronden, nam directeur Pruijn nogmaals het woord om met veel trots toe te lichten waarom ze de trofee van Beste Bibliotheek in Nederland verdiend hebben. Een prijs waarvan ze beslisten om er pas na de herbestemming van het kerkgebouw tot bibliotheek een gooi naar te doen, maar waarbij de kandidatuur stoelde op de reeds vijf jaar lopende werking van het Taalpunt en een vrijwilligerswerking van maar liefst 250 vrijwilligers. De mosterd voor het profileren van Dommeldal als een bibliotheek die een zelfstandige plaats is, haalde Luc onder meer bij Storyhouse, in Chester (Verenigd Koninkrijk).

Het belang van leren

Na de lunch gingen we dieper in op het Taalhuis, het Meemaakpodium en de programmering. Het Taalhuis toont zich daarbij als een werking die zich uitstrekt over vele partners, waarbij de bibliotheek niet altijd de trekker is. Ook andere gemeentelijke partners en welzijnsdiensten werken mee aan het uitbouwen van een gedegen taalbeleid.

In de regio Eindhoven vind je zo maar liefst 13 taalhuizen die vanuit één regioplan landelijke subsidies krijgen. Hierdoor kunnen 60 taalleerders en 37 vrijwilligers heel intensief op taal inzetten: taallessen, een-op-eenbegeleiding, opleidingen voor taalvrijwilligers, taalcafés en zelfs taalwandelingen in de zomer behoren tot het aanbod.

Een volgend speerpunt waarop ingegaan werd, was de pijler ‘levenslang leren’: hiervoor willen ze tussen de Dommeldallers staan. Niet alleen door hun collectie anders vorm te geven, maar ook door hun programmatie steeds in cocreatie aan te pakken.

Een voorbeeld hiervan was de vraag van een aantal vaders die graag met hun kinderen bouwden en aan de bibliotheek vroegen wat hier nog mee gedaan kon worden. De bibliotheek organiseerde een lego-inzamelactie en van daaruit ontstond Legolab. De bibliotheek organiseert daarbij opleidingen, brengt vrijwilligers samen en zorgt voor een locatie. Ook het Meemaakpodium plaatst zich tussen inwoners en de community, waarbij de bibliotheek faciliteert en zoekt waar ze kan verbinden. Zo brachten ze beginnende schrijvers samen door een schrijverscollectief op te richten.

De dag werd afgerond met een gidsbeurt door de bibliotheek, met aandacht voor de historiek van de kerk, maar vooral voor de verschillende functies van het gebouw en de impact van het succes op de werking ervan. Het viel hierbij op dat het zeer druk was in het gebouw en dat de boekencollectie van de bibliotheek niet prominent zichtbaar was. Een verdoken en rustig boekenhoekje zoeken, bleek een hele opdracht.