Vroeg begonnen, veel gewonnen

Het is intussen meer dan bekend dat de leesontwikkeling van kinderen maar best zo vroeg mogelijk aanvangt, en wel vanaf babyleeftijd. Maar hoe zorgen we daarvoor? De Brusselse bibliotheken gingen de afgelopen jaren met dat vraagstuk aan de slag en kwamen tot een antwoord: de passagebibliotheek.

De passagebibliotheek is een boekenaanbod voor de allerjongsten, georganiseerd op plaatsen waar ouders vanzelf ‘passeren’. De aanpak is eenvoudig: de bibliotheek zorgt voor een boekenpakket in de gang van het kinderdagverblijf, bij de kapstokken van de onthaalklas, of aan het onthaal van het Huis van het Kind. In dat boekenpakket: een kleine collectie aan kwalitatieve en meertalige titels, van baby- en peuterboeken tot opvoedkundig materiaal. Ouders kunnen de boeken gewoon meenemen naar huis, dankzij een eenvoudig uitleensysteem (in elk boek zit een uitleenkaartje waar de naam van het kind genoteerd wordt). De passagebibliotheek brengt zo kinderen en ouders op een laagdrempelige en informele manier in contact met boeken, verhalen en spel. Het zorgt daarenboven voor een plek waar de interesses van kinderen geprikkeld worden. Ouders kunnen op hun beurt de interesses van hun kinderen exploreren en krijgen de mogelijkheid om het plezier van vertellen en (voor)lezen te ontdekken.

Open leesdeuren

De passagebibliotheek is ontstaan tijdens Open Leesdeuren (zie ook brusselsebibliotheken.be/ openleesdeuren en META 2018/3, 2019/5, 2021/2 en 2022/4), een traject van de Brusselse bibliotheken in samenwerking met de dienst Ondersteuning Bibliotheken in Brussel (OBiB) van de Vlaamse Gemeenschapscommissie (VGC). Het doel van dat traject was een betere samenwerking met jonge gezinnen, om zo de deuren naar het lezen voor de allerjongsten te openen. Een extra focus was er op gezinnen in een kwetsbare situatie, in een stad als Brussel een logisch gevolg van de diepe kloof tussen kansarm en kansrijk.

De samenwerking met gezinnen is van groot belang, juist omdat de rol van jonge ouders in het ontwikkelingsproces van baby’s zo cruciaal is. Ouders zijn de belangrijkste opvoeders van hun kind, ook wat de leesontwikkeling betreft. Dat heet familiegeletterdheid. In gezinnen waar ouders minder aandacht hebben voor leesontwikkeling, kan de geletterdheid van het kind achteropraken. Werken aan familiegeletterdheid is dus een van de belangrijkste manieren om succesvol aan gelijke kansen te werken. De passagebibliotheek is een perfect voorbeeld van een samenwerking tussen bibliotheek en gezin, waarbij de bibliotheek ouders ondersteunt in de ontwikkeling van hun familiegeletterdheid.

Succesverhalen

Met de steun van OBiB is de passagebibliotheek momenteel in testfase in een tiental Brusselse gemeenten, met de bibliotheek als lokale spil. De passagebibliotheek is vooral in kinderdagverblijven te vinden, maar bestaat ook al in het Huis van het Kind (zoals bijvoorbeeld in Anderlecht). De bibliotheek is dan wel de trekker, zonder een goede samenwerking met partners zoals kinderdagverblijven, Huis van het Kind en andere, is er geen succes.

De Schaarbeekse bibliotheek, Bib Sophia, ontwikkelde de passagebibliotheek verder en landde bij een heuse Baby Bib. Van het bestaande concept met boekenpakket, ging het naar een speciaal ontworpen interactief meubel dat plaats biedt aan boeken, Boekstart-pakketten en informatie. Het meubel werd ontworpen op maat van de allerkleinsten én hun ouders: van voelbakken onderaan, een zitbankje met boeken in het midden tot een boekenplank erboven.

Door een goed uitgekozen plaatsing van het meubel in het kinderdagverblijf, is de Baby Bib nog meer een plek voor ouders om samen met hun kindjes te lezen, maar ook voor vrijwillige voorleesbuddy’s om voor te lezen en voor begeleiders om met ouders te praten over taalontwikkeling. Bib Sophia werkt momenteel samen met acht kinderdagverblijven in Schaarbeek en zorgt elke twee maanden voor een wissel van de collecties, zodat er steeds nieuwe boeken gelezen en geleend kunnen worden.

In het Huis van het Kind Anderlecht is de passagebibliotheek een aanzet voor gezinnen en professionals om op een natuurlijke, informele manier in contact te komen met (meertalige) boeken of ander spel- en vertelmateriaal dat leesplezier bevordert. De rode draad is plezier in de interactie ouder-kind en het volgen van de interesses van het kind. Daarnaast vormt de passagebibliotheek een uitstekend middel om tijdens activiteiten, spel- en ontmoetingsmomenten, wachttijd of een gewoon bezoek in dialoog te gaan. In het bijzonder met ouders in kwetsbare situaties, over het belang van voorlezen en vertellen aan jonge kinderen en van de warme interactie tussen ouder en kind.

Toekomst

De passagebibliotheken worden overal warm onthaald en lijken goed te werken. En dus bekijken we in Brussel hoe we verder willen werken. Er rijzen daarbij een aantal vragen: hoe kunnen we dit werk uitbreiden naar alle kinderdagverblijven? Waar plaatsen we passagebibliotheken voor kinderen die niet naar kinderdagverblijven gaan? Kunnen we met academische partners de duurzaamheid en impact meten? En kunnen we de passagebibliotheek opschalen naar een cultuurplek met muziek en visuele kunst?

Aan ideeën en mogelijkheden alvast geen gebrek. Maar hoe groot of uitgebreid het concept rond de passagebibliotheek ook wordt, het is vooral essentieel om de boeken tot bij de allerjongsten te brengen. Onze belangrijkste conclusie is dus: begin vooral klein, maar maak een immens verschil.