Ontdek elke vierkante meter Vlaamse geschiedenis

Naast Het verhaal van Vlaanderen en de Canon van Vlaanderen was er ook nog een virtueel museum van Vlaanderen. Wat is daarvan geworden? Bestaat het nog? Hoe gaat het eruitzien? En wat betekent het voor archieven, bibliotheken en documentatiecentra? Op die vragen gaan we graag in, nu de lancering op 12 maart in zicht komt

Naar een virtueel museum

Het regeerakkoord van de Vlaamse regering 2019-2024 stelde dat er een traject moest starten om onze Vlaamse geschiedenis te ontsluiten in een museum voor de geschiedenis en cultuur van Vlaanderen. Een inclusief en gedeeld geheugen waarin alle groepen en individuen een volwaardige plaats hebben en verschillende stemmen en perspectieven aan bod komen.

Na het afwegen van een aantal scenario’s viel de keuze op een virtueel museum (VM), en in april 2021 vatte het Departement Cultuur, Jeugd en Media de invulling ervan aan. We vertrokken van de vraag welke rol het VM kon spelen voor zowel het publiek als de erfgoedsector. Het antwoord distilleerden we uit gebruikersonderzoek en raadpleging van de sector als het verlagen van drempels, het verbreden van het publiek en de toeleiding naar het rijke aanbod van de vele kleine en grote erfgoedactoren in Vlaanderen.

Vanuit deze missie gingen we in 2021 met enkele scholen en experten aan de slag om concepten uit te werken en te testen. Met het idee van het VM als wegwijzer kende de Henry van de Velde Awards 23 ons uiteindelijke concept de prijs van beste digitaal product toe: geschiedenis en erfgoed beginnen al aan je voordeur en staan helemaal niet zo ver van je dagelijkse leven als je misschien zou denken.

Het concept vertaalden we in 2022 naar een aantal prototypes, niet alleen om verder met gebruikers te testen, maar ook om de redactionele en technische impact te kennen. Met die inzichten zetten we in 2023 het technische platform op voor het VM, en konden we dankzij vele voorstellen van erfgoedcollega’s de eerste redactionele invulling voorbereiden. Je kunt de vooruitgang van het traject volgen op de projectsite doemee.museumvanvlaanderen.be.

Een inclusief geheugen dat blijft groeien

Voluit is de werktitel van het traject ‘virtueel museum voor de geschiedenis en cultuur van Vlaanderen’. Dat is een hele mondvol, met kernbegrippen die we breed interpreteren. Ondanks de term ‘museum’ verwijst het VM ook naar cultureel erfgoed dat beheerd wordt door archieven en (erfgoed)bibliotheken, en verder ook naar onroerend en immaterieel erfgoed. Al die vormen van erfgoed zijn de sporen van onze geschiedenis, die we van de prehistorie tot gisteren opnemen in het VM, en van onze cultuur, die we in al haar facetten van wonen en werken tot eten en drinken aan bod laten komen. Vlaanderen is tenslotte een veranderlijk gegeven door de geschiedenis heen, in wisselwerking met de bredere wereld. Deze brede invulling van de kernbegrippen samen bepaalt het bereik van de onderwerpen in het VM. Het VM zal daarom ook niet af zijn wanneer we het op 12 maart lanceren. Er zijn zoveel verhalen, perspectieven, nieuwe geschiedkundige inzichten en uitbreidingen op het aanbod van de sector dat we in samenwerking met de erfgoedcollega’s steeds nieuwe digitale belevingen voor het publiek willen toevoegen.

Een breed publiek prikkelen en de weg wijzen naar ons erfgoed

Om de drempel laag te houden, ontwikkelt het VM digitale belevingen in verschillende formaten, van informatievere tot interactievere, in de vorm van onder andere beeldverhalen, augmented reality en games. Het VM wil jongeren, ouderen en iedereen daartussenin in de eerste plaats prikkelen en hun de weg wijzen naar de verdieping die erfgoedactoren fysiek en steeds vaker ook digitaal aanbieden.

Het bereiken van een breed publiek heeft niet alleen inhoudelijk, maar ook technisch een aantal keuzes bepaald. Het VM zal zowel in de vorm van een website als in de vorm van een app toegankelijk zijn, en is geoptimaliseerd voor mobiele toestellen, die vandaag wereldwijd de meest gebruikte digitale apparaten zijn en die je om het even waar uit je zak kunt halen. Ondanks de werknaam heb je dus geen virtualrealitybril nodig om te genieten van het VM.

Omdat het publiek niet vanzelf de weg zal vinden naar het VM, zorgen we naast een redactioneel en technisch luik ook voor een promotioneel luik in de werking van het VM, dat in de eerste plaats via contentmarketing bij verschillende doelgroepen inzet op bewustwording en weerkerend bezoek.

Betekenis voor archieven, bibliotheken en documentatiecentra

Samen met een gemengd team van publieksgeschiedenisredacteurs hebben we, geïnspireerd door voorstellen vanuit de erfgoedsector, een eerste invulling gegeven aan de belevingen in het VM. Daar waren suggesties bij van archieven en bibliotheken zelf, maar ruimer bekeken moesten de redacteurs voor heel veel belevingen teruggrijpen naar erfgoed dat door deze instellingen beheerd wordt om een verhaal te kunnen vertellen. Kaarten, handschriften, memorieboeken, maar ook foto’s, kranten, brieven, posters en statistieken doorspekken de belevingen en verwijzen door naar websites, evenementen en digitale belevingen die deze instellingen zelf aanbieden, zoals het krantenarchief van KBR, de digitale collectie van de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience of het online Antifonarium Tsgrooten van de Universiteit Gent (UGent).

Een blik vooruit

De groei van het VM loopt verder na de lancering op 12 maart en de communicatiecampagne die dan start. Het technische platform, de sjablonen en de redactierichtlijnen zijn klaar, zodat een klein kernteam nieuwe belevingen aan het VM kan toevoegen. Via integraties zoals die met het data-uitwisselingsplatform van Doelgericht Digitaal Transformeren willen we open data van partners efficiënter hergebruiken in belevingen en de afstemming daarvan op de interesses en voorkeuren van de gebruikers.

Ook blijven we verder inzetten op de redactionele samenwerking met de erfgoedcollega’s. De gemengde groepen van onder andere archivarissen, medewerkers van erfgoedcellen en musea, immaterieel-erfgoedbeoefenaars en onroerend-erfgoedbeheerders die we tijdens het traject samenbrachten, waardeerden de mix van perspectieven en genereerden snel nieuwe startpunten voor belevingen.

Om die samenwerking – en redactie, technisch beheer en promotie – op lange termijn te kunnen garanderen, loopt er sinds 2023 een verkennend traject met potentiële partners.

Conclusie

Van bij de start zal het VM ook erfgoed beheerd in archieven, bibliotheken en informatiecentra in de kijker zetten en een breed publiek de weg wijzen naar het aanbod van deze instellingen. We mochten daarbij al rekenen op voorstellen van actoren in deze sector, een samenwerking die we nog verder willen uitbouwen na de lancering van het VM op 12 maart.