Het Online leren met de Bib-platform is een voorbeeld van hoe bibliotheken zich in de 21ste eeuw als leercentra kunnen profileren.

Hoe online leren wortel schoot

De bibliotheek als emancipatiemachine, met haar lees-, speel-, werk- en doeplekken, is van steeds meer markten thuis. Ook online leren vond ondertussen zijn weg binnen de bibliotheken. In navolging van een eerder, Nederlands pilootproject, startten Vlaamse bibliotheken er midden 2019 mee op initiatief van het Brusselse Muntpunt. Een landelijke infocampagne van de Nederlandse Koninklijke Bibliotheek ten spijt werd in ons buurland de stekker al na twee jaar uit het project getrokken. Maar hier maakte het slechte nieuws uit Nederland weinig indruk op onze negen startende bibliotheken: met een startbudget van 20.000 euro werd het gaspedaal ingeduwd. Na slechts enkele maanden bleek de online leerhonger bij de gebruikers hier al snel hoger dan ingeschat op basis van de cijfers van de eerdere, Nederlandse ervaring. In allerijl moesten de net gestarte bibliotheken dan ook extra budget vrijmaken om bijkomende gebruikerslicenties aan te kopen omnieuwe potentiële cursisten niet te ontgoochelen. Het pilootproject groeide ondertussen met deelnemende bibliotheken uit 46 Vlaamse en Brusselse steden en gemeenten. De coronapandemie van 2020-2021 heeft inmiddels ook de Nederlandse bibliotheken opnieuw op het spoor van online leren gezet.

De vele facetten van online leren

De openbare bibliotheek speelde altijd al een belangrijke rol op het vlak van het stimuleren en faciliteren van leren en bijleren. Levenslang leren zit bij bibliotheken in het DNA. En met online leren nemen de leermogelijkheden via onze bibliotheken alleen maar toe. Maar hoe dan? Loop even mee:

1. Het online leerplatform is de klok rond beschikbaar en is er dus ook voor wie niet tijdens de openingsuren van de bibliotheek kan langskomen of voor wie weinig of niet mobiel is door een lichamelijke handicap of ziekte. Het is leren waar en wanneer je wilt op je eigen tempo.
2. Het is leren op basis van je eigen interesses zonder afhankelijk te moeten zijn van de beperkte keuze die een lokaal en fysiek cursussenaanbod met zich meebrengt. Je kunt op eender welk moment kiezen uit een breed aanbod van verschillende onderwerpen, zoals digitale vaardigheden ontwikkelen, vreemde talen leren, digitale fotografie onder de knie krijgen, starten met yoga of je verdiepen in het werk van Jeroen Bosch.
3. Uitmuntende lesgevers kunnen zomaar honderden huiskamers tegelijkertijd aandoen.
4. Een online leercursus is in tegenstelling tot het fysieke boek, of zelfs het e-book dat veelal door een single-use licentiemodel ingesnoerd wordt, altijd onmiddellijk beschikbaar en je moet nooit een leerplek reserveren.
5. In tegenstelling tot de gratis tutorials die je op het populaire YouTube vindt, verloopt online leren hier zonder vervelende reclame, in het Nederlands én gecureerd qua kwaliteit door de bibliotheek.
6. Een koppeling met Mijn Bibliotheek maakt dat bibliotheekgebruikers kunnen inloggen met hun bestaande profiel.
7. Het leerplatform levert ook gedetailleerde cijfers waarmee het gebruik geanalyseerd kan worden en het aanbod geoptimaliseerd.

Dat alles draagt bij aan een leercultuur waarin iedereen zich kan ontplooien en ontwikkelen op een flexibele en laagdrempelige manier. Het is dan ook een aanvulling op het traditionele aanbod van de bibliotheek. Het kan bovendien nieuwe doelgroepen aantrekken die anders niet of moeilijk naar de bibliotheek komen. Zo sluit het prima aan bij de missie van de bibliotheek om levenslang leren te bevorderen en te democratiseren.

Uitdagingen

Maar er zijn ook een aantal uitdagingen. Zo’n leerplatform vraagt, zoals de andere digitale media en diensten die bibliotheken aanbieden, een andere aanpak dan klassieke collecties.

Uitdaging 1: communicatie op maat

Zonder aangepaste communicatie krijgen de bezoekers van de bibliotheek het digitale aanbod van de bibliotheek maar moeilijk onder ogen. Cultuurconnect pakte dat probleem aan door sinds maart 2023 de digitale producten zoals Online leren met de Bib te visualiseren met een eigen aanklikbare ‘tegel’ op de Mijn Bibliotheek-omgeving van de gebruiker. Die verhoogde zichtbaarheid zorgde voor een driedubbele toename van het aantal gebruikers.

Uitdaging 2: aanbod is troef

De meeste leveranciers van online cursussen richten zich op de zakelijke markt, wat het niet altijd vanzelfsprekend maakt om geschikte cursustitels te vinden voor een breed bibliotheekpubliek. Het aanbod van hoofdleverancier Skillstown werd daarom bij Online leren met de Bib verrijkt met cultuur- en geschiedenistitels van leverancier 60PlusPlaza en met een thematisch herschikt aanbod van de Universiteit van Vlaanderen en de Universiteit van Nederland. Ook cursussen die door de deelnemende bibliotheken zelf uitgewerkt werden, kunnen worden toegevoegd.

Uitdaging 3: tevredenheid

Ontevredenheid capteren en gebruikers tevreden houden, is een bijkomende uitdaging. Het aantal gemelde klachten of problemen is verwaarloosbaar klein. En een online bevraging door Cultuurconnect toonde een hoge tevredenheid aan:

• Op de vraag of men Online leren met de Bib zou aanraden aan familie of vrienden, gaf zeventig procent van wie antwoordde een score van 8, 9 of 10 op 10.
• Driekwart gaf een kwaliteitsscore van 4 op 5 of 5 op 5 aan de cursustitels.

Uitdaging 4: kosten en baten

Je kunt er niet omheen dat digitale collecties voor de bibliotheek een bijkomende uitgavenpost betekenen. Maar op drie jaar tijd schoot Online leren met de Bib wortel in 46 steden en gemeenten met een gezamenlijk werkgebied van anderhalf miljoen inwoners. Door die schaalgrootte kon de instapkost per bibliotheek beperkt gehouden worden.

De toekomst in 360°

Online leren versterkt samen met andere digitale diensten mee het aanbod van de bibliotheek. Een andere bevraging door Cultuurconnect – deze keer bij bibliotheekprofessionals – over wat de bibliotheek van de toekomst zou moeten aanbieden, onthulde dat 10,26% van de ondervraagden ‘online leren via de bibliotheek’ naar voren schoof. Dat was meer dan wie ‘makerspace’ (7,57%) of ‘zadenbibliotheek’ (9,74%) in gedachten had. En 28,74% van de ondervraagden schoof ‘cursussen, workshops, opleidingen en lezingen’ naar voren. Zoals met alle andere digitale diensten, heeft de bibliotheek er alle belang bij om samen met andere bibliotheken, leveranciers en het middenveld verder na te denken over hoe mee te evolueren in het bredere aanbod van de bibliotheek van de 21ste eeuw.

Een denkoefening over de mogelijke meerwaarde van toekomstgerichte ontwikkelingen kan nieuwe denksporen opleveren waar zowel leveranciers als bibliotheken mee aan de slag kunnen. Zoals in Chicago, waar bibliotheken het concept ‘leercirkels’ ontwikkelden en de verbinding legden tussen online leren en fysieke ontmoetingen binnen de muren van de bibliotheek. Met online cursisten die elkaar ook fysiek ontmoeten in hun vertrouwde ‘derde plek’. De bibliotheek die online leren aanbiedt, plaatst zichzelf daarmee dus ook in een toekomstgericht sociaal leertraject.