De beslissing om onze volledige cd-collectie af te voeren was moeilijk. Zeker als de cd’s (hoe kon het ook anders – ze werden nooit geleend) er nog gloednieuw uitzagen: krasvrije schijfjes, blinkende hoesjes, alle bijlagen erop en eraan en een mooi etiketje erop. Zo’n cd’s kún je toch niet afvoeren?

Een teken aan de wand

Dat het een veeg teken is als een bepaald collectieonderdeel na jaren nog onbeschadigd is én altijd netjes op orde staat, is iets waar menig bibliotheekmedewerker en bibliothecaris zijn kop voor in het zand durft te steken. Niet alleen vanuit je functie, maar ook vanuit het oogpunt van duurzaamheid, ben je er stiekem een beetje blij om.

Toch iets dat de tand des tijds doorstaat, iets dat niet kapot gaat, iets waardevols dat blijft. Maar na een tijd kun je er niet meer omheen, de Excel-tabellen liegen niet: deze items staan te verstoffen in je bibliotheek. De balans op 1 januari 2022 was triestig: 21 ontleningen op een totaal van bijna 22.000 ontleningen in 2021. Wetende dat ik (ik beken) vaak een cd uit het rek haalde als de RFID een keertje haperde en er een aantal items gescand moesten worden, was dat vermoedelijk nog een optimistisch cijfer. Maar we konden toch niet zomaar honderden cd’s afvoeren waar niets mis mee was?

Een poging

Recent hadden we de collectie van 800 cd’s uitgedund tot een beperkte, kwalitatieve collectie van 300 cd’s waarbij de nadruk lag op – in onze oren dan toch – tijdloze muziek, namelijk klassieke muziek. Het beheersorgaan bekrachtigde dat voorstel. Dat het beheersorgaan bestond uit veertig- en vijftigplussers die net als ik, hippe dertiger, nog ‘schijfjesminded’ waren “want je moet het kunnen vasthouden”– deed er niet toe, toch?

Vervolgens hadden we honderden tags besteld en op de cd’s gekleefd om ze allemaal klaar te stomen voor zelfuitleen, en kochten we speciale rekken om de cd’s een zichtbare plaats te geven in de volwassenenafdeling. Voilà. Nu zouden onze cd’s wel veel geleend worden. Vroeg of laat ging het publiek dat naarstig op zoek was naar klassieke muziek, of naar de betere Nederlandstalige pop en wereldmuziek, onze bibliotheek ontdekken en onze cd’s lenen.

Geduldig wachtten we af. Maanden kwamen en gingen. Voor ons – en misschien ook wel voor het publiek – waren deze cd’s een verademing. Een rustpunt in de rekken die dagelijks overhoop stonden, een zekerheid, een stilte. Een belofte. De uitleencijfers verzandden helemaal tot het nulpunt. Waar bleven alle muziekliefhebbers?

Ik dacht aan bibliotheken waar men een speciale muziekruimte ingericht had naast de cd-collectie en vroeg me af of het geen optie was om onze cd’s te ‘activeren’, door er ‘dingen mee te gaan doen’. Net zoals je een boekpresentatie geeft om auteurs en thema’s in de kijker te plaatsen en het publiek warm te maken, moesten we misschien ook onze klanten warm maken door orkestjes en muziekavonden te organiseren. Of door een speciale audio-zetel te kopen (prijskaartje: 3.350 euro exclusief btw) waarbij de klant in de bibliotheek rustig een cd’tje kon opleggen en luisteren naar zinnenstrelende klanken. Om dan alsnog onze cd’s te lenen natuurlijk. Probleempje: ook deze audio-zetels waren niet meer voorzien op schijfjes … En concertjes organiseren met anderhalve voltijdequivalent was misschien ook niet zo haalbaar.

Omschakeling

We verzamelden vragen van klanten aan het onthaal en zetten onze wensbox in de bibliotheek. Naarstig schreven kinderen papiertjes vol met ‘Naruto’ en ‘manga’ en vroegen volwassenen aan de balie naar onze leesactiviteiten. Daar waar ik vroeger textielworkshops organiseerde in de bibliotheek en op een dag zelfs een virtual reality (VR)-bedrijf huurde om onze bezoekers zomaar te verrassen met een initiatie in de 3D-wereld, voelde ik een verandering van de klant naar de bibliotheek toe. Onze klanten wilden boeken. Ze kwamen opnieuw naar de bibliotheek om te lezen, te leren lezen, voor leesplezier en literatuur. De vraag was niet meer ‘wat doen jullie nog?’ maar ‘welke boeken vind ik hier?’

Toen de wenspapiertjes met het woord ‘manga’ zich bleven opstapelen, was de beslissing plots genomen. Weg met de cd’s, op naar een manga-afdeling!

Als bibliotheek moet je mee met het publiek. Laat hen sturen en stuur bij. Pas dan kun je minutieus en door de jaren heen een omgekeerde beweging maken. Je kunt van bovenaf nobele ideeën hebben over wat je bezoekers zouden moeten ontdekken, maar de enige manier om dat daadwerkelijk te bereiken, is door in de eerste plaats in te spelen op hun hamvraag. Pas als het publiek deze liefde op het eerste gezicht ervaart in de bibliotheek, kun je verder gaan. Ook als bibliothecaris.