De ZB Bibliotheek van Zeeland (ZB) is de openbare bibliotheek voor de gemeenten Middelburg, Vlissingen, Veere en Noord-Beveland. Ze is de provinciale ondersteuningsinstelling (POI) voor het bibliotheeknetwerk in heel Zeeland en vervult de rol van WSF-bibliotheek (bibliotheek met wetenschappelijke steunfunctie) en erfgoedbibliotheek voor Zeeland. De ZB is adviseur, levert diensten en ontwikkelt producten voor onderwijs, bedrijfsleven, bibliotheken, instellingen en particulieren in Zeeland. We voeren honderden activiteiten per jaar uit en stellen ons regelmatig de vraag: doen we de goede dingen? Op onze website vind je ons populaire jaarverslag van 2022.

De rol van de ZB in Middelburg, Vlissingen, Veere en NoordBeveland De ZB is een belangrijke voorziening die bijdraagt aan de aantrekkelijkheid, vitaliteit en gastvrijheid van de stad en het platteland en die ruimte biedt voor ontmoeting en creativiteit. De ZB draagt bij aan de persoonlijke ontwikkeling en sociale contacten van inwoners en bezoekers van Zeeland, waar de deuren openstaan voor iedereen en ‘iedereen doet mee’ hoog in het vaandel staat, bijvoorbeeld bij de bestrijding van laaggeletterdheid, leesbevordering en mediawijsheid, en van waaruit culturele en educatieve activiteiten georganiseerd worden. Ook de Bibliobussen die in diverse wijken en dorpen komen, leveren een bijdrage aan persoonlijke ontwikkeling en leefbare wijken. De ZB is verantwoordelijk voor de uitvoering van de openbarebibliotheekfunctie, dat wil zeggen de organisatie en uitvoering van de lokale bibliotheekvoorziening met in ieder geval de in de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob) genoemde functies:

• ter beschikking stellen van kennis en informatie;
• bieden van mogelijkheden tot ontwikkeling en educatie;
• bevorderen van lezen en het laten kennismaken met literatuur;
• organiseren van ontmoeting en debat;
• laten kennismaken met kunst en cultuur.

Provinciale rol voor heel Zeeland

De ZB is vanuit haar rol als POI verantwoordelijk voor het initiëren, faciliteren en implementeren van innovaties binnen het netwerk van Zeeuwse Bibliotheken, alsmede het centraal collectioneren en het beheer, het onderhoud en de ontwikkeling van het bibliotheeksysteem. Vanuit haar rol als WSF-bibliotheek is de ZB verantwoordelijk voor het onderhouden van een brede collectie op HBO+- niveau en voor de erfgoed- en bewaarcollectie voor Zeeland.

Ambitie

De bibliotheek is van alle tijden en wil een plek zijn waar alle Zeeuwen welkom zijn. Of je nu geniet van lezen, wilt leren, op zoek bent naar inspiratie of informatie, of anderen wilt ontmoeten: het mag allemaal. Uiteraard kunnen mensen bij ons ook online veel kennis en informatie vinden en zichzelf ontwikkelen. De ZB wil graag bereiken dat iedereen vlot de Nederlandse taal spreekt en leest, digitaal mee kan komen en de kans heeft zich een leven lang te ontwikkelen. Ze zet zich in om iedereen toegang te geven tot alle informatie die voorhanden is en om iedereen kennis te aten maken met literatuur, kunst en cultuur. Ook is de ZB een ontmoetingsplek, waarmee we eenzaamheid proberen tegen te gaan. Dat alles bereiken we niet alleen, maar samen met onze partners.

Wat is onze maatschappelijke waarde? Het managementteam sprak begin 2022 de wens uit de maatschappelijke betekenis van de bibliotheek te koppelen aan de Sustainable Development Goals

(SDG’s), ook wel de Duurzame Ontwikkelingsdoelstellingen of Werelddoelen genoemd, als internationaal referentiekader. Een SDG-werkgroep ging met deze opdracht aan de slag. Uit een eerste inventarisatie bleek dat de ZB met haar reguliere werkzaamheden aan tien van de zeventien ontwikkelingsdoelen een bijdrage levert. We doen dat echter onbewust en onzichtbaar. In de komende jaren gaat dat veranderen: van onbewust naar bewust en van onzichtbaar naar zichtbaar.

Aan de slag met de SDG’s

Zodoende is een werkplan opgesteld met drie werklijnen. Zie ook onze bijdrage aan de Webinar ‘Aan de slag met SDGs in jouw bibliotheek’ (vanaf minuut 10.20).

• Werklijn 1: ZB-medewerkers informeren over de SDG’s.
• Werklijn 2: SDG’s zichtbaar maken voor het publiek van de ZB.
• Werklijn 3: de ZB gaat impactgericht werken.

Werklijn 1: SDG’s zichtbaar maken voor collega’s en bewustwording creëren

Een introductieworkshop over de SDG’s werd door een externe deskundige aangeboden aan ZB-medewerkers op vijf verschillende data en tijdstippen om het voor iedereen mogelijk te maken om deze te volgen. Ruim vijftig collega’s hebben de workshop gevolgd.

Werklijn 2: SDG’s zichtbaar maken voor het publiek van de ZB

Als kennisinstituut wil de ZB het publiek informeren over de betekenis van de SDG’s en de mogelijkheid om als burger ook bij te dragen aan de realisatie ervan. Geen andere organisatie in Zeeland is hiervoor zo goed geëquipeerd als de ZB. De bibliotheek doet dat door:

• de SDG-iconen te communiceren tijdens activiteiten zoals de Kledingmarkt, Boekenkast Uitgelezen, Week van de Circulaire Economie of de Zeeuwse Klimaatweek;
• de SDG’s te benoemen in het jaarlijkse werkplan en in de rapportages aan onze subsidiegevers.

Werklijn 3: de ZB gaat impactgericht werken

Het huidige strategisch plan benoemt impactgericht werken als nieuw werkproces. Hiermee gaan we van onbewust naar bewust bijdragen aan de realisatie van de SDG’s. Eind 2022 is een impactcommissie opgericht met daarin twee leden vanuit de Raad van Toezicht en vier ZB-medewerkers. Deze commissie zet de koers uit en borgt deze nieuwe kijk op de activiteiten die uitgevoerd worden.

Begin 2023 definieerde de ZB de impactdoelstelling als volgt: De ZB bevordert gelijkheid onder de inwoners van Zeeland door het vergroten van hun kennis en vaardigheden. Daardoor zijn de inwoners zelfredzamer en kunnen zij volwaardig deelnemen aan de samenleving.

Belangrijk is om een nieuwe taal te bezigen, vanuit de definitie van impact. Want wat is impact eigenlijk? De ZB definieert impact als ‘de verandering die ons publiek ondergaat als gevolg van deelname aan een activiteit’. Inzicht in die verandering wordt verkregen door het opstellen van de Verandertheorie (Theory of Change - ToC). De maatschappelijke waarde die door de ZB gecreëerd wordt, wordt gekoppeld aan een of meer SDG’s.

Impactgericht werken/Theory of Change

De ZB wil graag impactgericht werken. Dat vergt een aanpassing in de werkprocessen die vanaf 2023 geleidelijk ingevoerd zal worden. Tot nu toe wordt gestuurd op resultaten, op de output. Door gebruik te maken van de Verandertheorie, leert de ZB verder te kijken dan de output, en gaat ze sturen op de outcome, op de verandering die de doelgroep of het publiek doormaakt: de verandering die optreedt als gevolg van deelname aan een activiteit of programma. In deze outcome beschrijft de ZB de effecten die optreden op korte, middellange en lange termijn. Deze effecten hebben betrekking op kennis, houding en gedrag. In 2023 wordt deze werkvorm op pilootschaal ingevoerd met een select aantal medewerkers dat werkzaam is rond SDG 10. Zo wordt ervaring opgedaan en wordt geleerd welke aanpassingen in de werkprocessen noodzakelijk zijn.