In maart organiseerde het Overleg Kunstbibliotheken Vlaanderen (OKBV) een vierdaagse studiereis naar Keulen, Düsseldorf en Frankfurt. Elf deelnemers kregen een rondleiding achter de schermen van een tiental bibliotheken en archieven. In deze kroniek volgt een impressie van wat ze te zien kregen.

Keulen

Kunsthochschule für Medien

Tekst: Adeline Boeckaert, Sint Lucas Antwerpen

Achter de historische trapgevel van het Overstolzenhaus, een voormalig Romaans patriciërshuis, bevindt zich sinds 1990 de bibliotheek van de Kunsthochschule für Medien (KHM). Voor een relatief kleine kunsthogeschool met circa 400 studenten is de bibliotheekcollectie zeer uitgebreid. Er wordt zowel op de digitale als fysieke collectie ingezet: naast toegang tot een set van databanken, e-tijdschriften en e-boeken, beschikt de bibliotheek over meer dan 45.000 monografieën over hedendaagse kunst met een focus op mediakunst, interdisciplinaire en multimediakunstvormen, artistieke fotografie, mediatheorie, filosofie, film en televisie.

Kunst- und Museumsbibliothek Köln

Tekst: Veerle Verhasselt, MSK Gent

Met meer dan 500.000 banden is de Kunst- und Museumsbibliothek (KMB) in Keulen een van de toonaangevende kunstbibliotheken van de wereld. Ze is in hoofdzaak gericht op kunst van de middeleeuwen tot het heden, met een focus op de 20ste en 21ste eeuw. Indrukwekkend is de collectie fotografie en film. Dankzij de schenkingen van onder andere de bibliotheek van het Agfa FotoHistorama is de KMB uitgegroeid tot een van ‘s werelds grootste publiek toegankelijke fotobibliotheken. In 2010 werd de bibliotheek door bezuinigingsmaatregelen met sluiting bedreigd. Sinds 2015 bestaat er een samenwerking met de stad Keulen en de universiteit, die in 2017 resulteerde in de oprichting van een centrale kunsthistorische catalogus: KuBi-Koeln.de.

Historisches Archiv Köln

Tekst: Inneke Daghelet, FOMU

In 2021 opende het archief van Keulen de deuren van een prachtige nieuwbouw, nadat het oude pand in 2009 instortte door een aardverschuiving. Als bij wonder kon 95 procent van de collectie gered worden uit het stof en de modder. De nadruk van de werking ligt nu op het schoonmaken, restaureren en digitaliseren van de stukken. Het nieuwe depot is energiezuinig en -efficiënt en maakt voor zijn energievoorziening gebruik van een ijsblok van 400.000 liter water diep in de bodem. Ben je in de buurt, ga dan zeker even de architectuur en vormgeving bewonderen.

Düsseldorf

KAP1

Tekst: Ute Staes, Rubenianum

De openbare bibliotheek KAP1 Düsseldorf opende eind 2021. Met openingsuren tot 12 uur per dag staat ze 74 uur per week open voor haar bezoekers. Filosofisch ziet KAP1 zich expliciet als Oldenburgs third place: 600 werkplekken over het hele gebouw, plaats om te overleggen en stilteplekken, repetitiekoten, vergaderruimten, een bibliotheekcafé, een library lab met 3D-printer en 15 evenementlocaties. De wisselende manier van opstellen maakt van een bibliotheekbezoek een heerlijke beleving: een knalgele ‘zonnebank’ met halfhoge rekken zodat je overzicht houdt, afgewisseld met speelse elementen zoals een gigantische wereldbol, een hele afdeling met klimbomen en -hutten voor de jongsten en hangbanken voor jongeren: er is echt aan gewerkt om iedereen zijn plek te geven. De formule werkt. Tijdens het eerste jaar kregen ze maar liefst één miljoen bezoekers over de vloer.

Heinrich-Heine-Universität Düsseldorf - Afdeling Bijzondere collecties

Tekst: Ingrid De Pourcq, KMSKA

De universiteitsbibliotheek van Düsseldorf ontstond in 1770 uit de hertogelijke collecties, bestaande uit een hofbibliotheek en een kunstverzameling. In de 19e eeuw kwamen daar heel wat handschriften en oude drukken uit kloosterbibliotheken bij. Latere toevoegingen waren onder andere de bibliotheek van de oprichter van de Academie van Düsseldorf en een collectie over de Düsseldorfer Malerschule. We kregen enkele kleurrijke handschriften en belangrijke incunabelen te zien, en ontvingen een fascinerende uitleg over pigmenten. De bibliotheek bezit ook alle infrastructuur om haar Kulturgut (erfgoed) te digitaliseren. Een visueel uitgewerkte workflow maakte dat allemaal erg inzichtelijk.

Theatermuseum Düsseldorf

Tekst: Birgit Ansoms, MoMu

De bibliotheekcollectie van het charmante Theatermuseum Düsseldorf is niet groot in omvang, maar bijzonder boeiend. Zo kregen we naast een hele reeks boeken over theater(geschiedenis) ook heel wat atypische stukken te zien, zoals maquettes van theaterscenografieën, scripts, archiefdocumenten, rolverdelingen, enzovoort.

Het museum opende recent de vaste opstelling van zijn kerncollectie, het Dumont-Lindemann-archief. Deze collectie werd geschonken door Gustav Lindemann en documenteert de baanbrekende Düsseldorfse theater- en cultuurgeschiedenis (1905-1932). Voor deze kerncollectie werd een modulair kastensysteem bedacht dat doet denken aan een immens grote letterkast waarbij de archiefmaterialen kunnen wisselen in display: decor- en kostuumontwerpen, portretfoto’s, certificaten, herinneringsboeken, en dergelijke.

Frankfurt

Städelschule Bibliothek

Tekst: Heleen Claeys, Mu.ZEE

De Städelschule is een wereldwijd gekende kunstacademie, mede door professoren zoals Max Beckmann en Wolfgang Tillmans. Hun academische bibliotheek is gespecialiseerd in architectuur, fotografie, film en beeldende kunst, met een focus op hedendaagse kunst en curatorial studies. De kleinschalige, maar aangename en frisse bibliotheek herbergt 40.000 boeken, waarvan een derde zich in de leeszaal bevindt. De leeszaal is er vooral voor hun 150 studenten en medewerkers. Naast hun collectie boeken, tijdschriften en persarchief bieden ze ook online lezingen van kunstenaars en curatoren aan, die de kunstacademie organiseert.

Museum voor Duitse Romantiek

Tekst: Rika Colpaert, Kasteel van Gaasbeek

Met het recent geopende (2021) museum voor Duitse Romantiek in Frankfurt zet de stichting Hochstift in op het valoriseren en presenteren van haar collectie archivalia, brieven, boeken en kunstwerken.

Uiteenlopende strategieën zorgen voor een aantrekkelijk verhaal. De speelse opstelling met veel afwisseling tussen traditionele en digitale interactieve presentaties en het uitlichten van een aantal sleutelfiguren maken het begrip ‘Duitse romantiek’ behapbaar. Quotes, korte teksten, audio- en filmfragmenten en interactieve kaarten naast langere infoteksten lokken de bezoeker naar boxen met originele brieven en bijzondere boeken. Een aanrader!

German Design Council/Frankfurt Fair Archive

Tekst: Jasper De Ridder, Middelheimmuseum

Deze twee instellingen zijn samen gevestigd in een van de hallen van de Messe Frankfurt, het op twee na grootste beursgebouw ter wereld. De German Design Council werd in 1953 opgericht door de Deutscher Werkbund en heeft als kerntaak ‘het promoten van design als een economisch instrument’. Hun collectie bestaat, naast publicaties en magazines, ook uit 40.000 foto’s, allemaal gedigitaliseerd.

Het Frankfurt Fair Archive verzamelt een waaier aan archiefmateriaal gerelateerd aan markten en beurzen over heel de wereld: reclamefolders, affiches, foto’s, maquettes, memorabilia en zelfs onderdelen van een wielerbaan.