Hoe kan een bibliotheek een derde plaats zijn? Over die vraag zijn de laatste jaren talloze artikels geschreven. De succesvolle werkvormen zijn legio en de laatste decennia zijn bibliotheken uitgegroeid tot plaatsen waar mensen ontspannen, werken en ontmoeten.

De ligging speelt een belangrijke rol in het slagen van de bibliotheek als lokale derde plek. Rekening houden met de mobiliteit van de gebruiker kan een bepalend ingrediënt zijn voor het succes van een bibliotheek.

Door de ligging van de oude bibliotheek in Assebroek bouwde Openbare Bibliotheek Brugge hierin ervaring op en nam ze deze mee bij het vernieuwen van de bibliotheken in Assebroek, SintAndries en Sint-Michiels.

Een logische keuze

De bibliotheeksector worstelt met dalende bezoekerscijfers. We hebben het in die context vaak over het probleem van de ontlezing, maar dat schetst niet het hele plaatje.

Jonge mensen wonen vaak in kleinere woonkernen waar weinig mogelijkheden voor ontspanning of ontmoeting zijn. Voor zo’n faciliteiten moet al vlug een verplaatsing ingepland worden, die beslag legt op hun tijd en enkel de hoogste prioriteiten toelaat. Door een drukbezette agenda valt een recreatief bibliotheekbezoek voor veel mensen dus vaak weg. Niet de bibliotheek zelf, maar de omstandigheden van de potentiële bezoeker zorgen ervoor dat die voorbijwandelt aan de deur van de bibliotheek.

Er ligt dus een grote kans in het inspelen op die omstandigheden, door het inplanten van bibliotheken in kleine ecosystemen die verschillende diensten en faciliteiten samenbrengen waarvoor anders veel aparte verplaatsingen moeten gebeuren. De combinatie van functies in één ruimte zorgt voor een ware derde plek die onmiddellijk toegankelijk is. De drempel om de bibliotheek en passant binnen te wandelen, verlaagt hierdoor gevoelig.

Eerdere ervaringen

Een goed voorbeeld is het oorspronkelijke Daverlo-gebouw in de Brugse deelgemeente Assebroek. Dat huisvestte al een openbare bibliotheek, een sporthal met enkele voetbalvelden en een cafetaria. Allemaal vrijetijdsdiensten, met lange en gelijklopende openingstijden.

Heel wat mensen combineerden hierdoor hun bezoek: voor of na het bibliotheekbezoek sporten of een uurtje onbekommerd tussen de boeken grasduinen naar een pakket leesplezier tot de jonge sporters klaar waren met hun les. En afsluiten met een drankje in het cafetaria.

Woensdagen en zaterdagen waren toen al gegarandeerde crossoverdagen voor gezinnen. Daar zorgden de uurtjes kleuterturnen op woensdagnamiddag en de diverse zaalsporten op zaterdagvoormiddag voor.

Wijkcentrum Xaverianen en Sportcomplex Daverlo

In 2010 werd het Daverlo-gebouw volledig afgebroken om er het huidige Daverlo-complex te bouwen. De combinatie van verschillende diensten werd verder uitgebreid in het moderne complex. De bevolkingsdienst, een politieafdeling, een polyvalente cultuurzaal met repetitieruimtes, een hypermoderne sportzaal met een heel hoge bezettingsgraad, een openbare bibliotheek en een populair cafetaria met zonneterras en speeltuin zijn samengebracht op die ene locatie.

Op de terreinen rond het complex vind je een skatebaan, een buitenschoolse kinderopvang en de lokalen van een scoutsvereniging. Er komen tien scholen sporten, wat de drempel voor de klassikale leningen gevoelig verlaagt.

De deelgemeente Sint-Michiels heeft sinds september 2020 een gelijksoortig complex. Ingeplant naast Hogeschool VIVES is de bibliotheek er ingebed in het wijkcentrum Xaverianen, dat ook drie moderne en drukbezette sportzalen, repetitie- en vergaderruimtes, drie polyvalente zalen en een cafetaria omvat. Meer dan vijftig socio-culturele of politieke verenigingen en stadsdiensten maken er jaarlijks gebruik van.

De bibliotheek Xaverianen bevindt zich aan de voorkant van het gebouw. De grote ramen rondom de bibliotheek vormen een waar uithangbord voor wat er beweegt in de bibliotheek. Inzetten op een aantrekkelijke jeugdafdeling zorgt ervoor dat kinderen hun ouders de bibliotheek insleuren, en door recente titels in de collectie naar voren te schuiven, zorgt de bibliotheek voor een aantrekkelijk aanbod voor een publiek dat een spontane shopervaring zoekt.

Anderstalige nieuwkomers komen gemakkelijker de bibliotheek binnen door de combinatie van diensten in het complex. De aanwezigheid in deze bredere context verlaagt de drempel om de bibliotheek even te verkennen aanzienlijk.

Zowel in Daverlo als in Xaverianen ondersteunen de verschillende diensten in het gebouw regelmatig elkaars werking, waardoor er een efficiëntere inzet van middelen is.

Enerzijds kunnen de bibliotheken gebruikmaken van de cultuur- en polyvalente zalen voor de ontvangst van grote groepen voor bijvoorbeeld lezingen, digisessies of familievoorstellingen.

Anderzijds bieden de bibliotheken de kinderen die in het gebouw sportkampen volgen op geregelde tijdstippen ‘rustmomentjes’ aan. Het voorlezen in kleine groepen of het aanbieden van een boekenpakket op zo’n momenten heeft een onmiddellijk drempelverlagend effect. De impact van dat soort kleine acties is onmiddellijk voelbaar: in de dagen na deze activiteiten komen zich steevast enkele nieuwe gezinnen inschrijven. Door de ligging van beide complexen is de samenwerking met lokale partners verder uitgebreid. Zo zoekt de bibliotheek verder aansluiting bij de lokale diensten- en buurtcentra, die in afstand soms iets verderaf liggen.

Samenmensen ...

De inbedding van de bibliotheken in grotere complexen is een grote troef. Om die troef ten volle uit te spelen, werken de bibliotheken met teams die kansen zien en grijpen wanneer die zich voordoen. Medewerkers met zeer gevarieerde specialisaties onderhouden relaties met alle groepen in de lokale bevolking en bouwen elk op hun terrein kleine netwerkjes op in het werkgebied.

De toekomst

Het model van de geïntegreerde filialen slaat zo goed aan dat Openbare Bibliotheek Brugge er, waar mogelijk, voor toekomstige bouwprojecten voor blijft kiezen.

In Lissewege liep de afgelopen jaren een inspraaktraject voor inwoners en verenigingen. Op basis daarvan besliste het schepencollege om op de Scharphoutsite een gloednieuw ontmoetingscentrum te bouwen dat een kwalitatieve en duurzame vrijetijdsinfrastructuur moet bieden aan deze deelgemeente. De integratie van de bibliotheek in dat complex staat nu al ingepland.