Op vrijdag 3 maart verzamelde de Vlaamse archiefsector in het Herman Teirlinckgebouw in Brussel voor een eerste Netwerkdag voor archieven, georganiseerd door FARO, Archiefpunt, de VVBAD en de cluster Documentbeheer van Het Facilitair Bedrijf. Een korte reflectie.

Alexander Vander Stichele (FARO) presenteerde de resultaten van de recente nodenbevraging van de archiefsector (2022), afgewisseld met reflecties van een panel uit de brede archiefsector: Eddy Put (Vlaamse Rijksarchieven), Ann Mares (ADVN en voorzitter Archievenoverleg), Els Michielsen (Stadsarchief Lier en sectielid AHD), Bram Dierckx (Intergemeentelijk archivaris Balen, Dessel, Laakdal, Meerhout en Retie) en Quincy Oeyen (cluster Documentbeheer van Het Facilitair Bedrijf). Waar ligt de grootste nood?

Digitale uitdagingen

Het behoud en beheer van gedigitaliseerde en born-digital archiefcollecties (64%) bleek voor professionele archieven het belangrijkst. We zien wel een belangrijk verschil tussen publiekrechtelijke (69%) en privaatrechtelijke archieven (42,9%). Het panel erkende het belang van deze digitale uitdagingen. De archiefsector heeft jarenlange ervaring met analoog archief, en intussen ook met het digitaliseren van dat analoog archiefmateriaal.

Born-digital archieven zijn echter veel nieuwer, en zeer complex. Archieven willen enerzijds zelf kennis en maturiteit opbouwen, maar beseffen dat samenwerking essentieel is. Onder andere met meemoo, voor het digitaliseren van analoge collecties. Een aantal privaatrechtelijke archieven werkt via Automatisering Ingest Digitale Archieven (AIDA) samen om born-digital archiefmateriaal te bewaren. Misschien verklaart dat samenwerkingsverband de kleinere nood bij privaatrechtelijke archieven?

Voor publiekrechtelijke archieven zijn er een aantal mooie initiatieven van het Rijksarchief en Digitaal Archief Vlaanderen (DAV). Toch speelt het Rijksarchief niet de rol die andere nationale archieven hierbij opnemen. De federale wetenschappelijke instelling ijvert voor meer middelen voor de nodige infrastructuur en expertise, om dat niet enkel projectmatig, maar ook structureel te kunnen opvolgen. Archivarissen zijn jongleurs die alle ballen in de lucht proberen houden. Ook wat betreft digitaal beheer. Maar in hoeverre moet je dat als archief volledig zelf willen én kunnen doen? Voor lokale archieven en besturen is er in ieder geval tijd nodig om zich hierin te verdiepen, en om aan te haken bij initiatieven van het Rijksarchief of DAV.

Andere noden?

Archieven kunnen ook ondersteuning gebruiken bij het breder bekendmaken van hun collecties bij potentiële onderzoekers (40,4%) en bij een breder publiek (33,7%). Archieven willen duidelijk breder bekend zijn, en ook meer gewaardeerd, zowel door het beleid als door het publiek. Bij die publiekswerking en ontsluiting speelt de digitale component ook een belangrijke rol. Zo is er bij publiekswerking vooral nood aan ondersteuning bij het ontwikkelen van aantrekkelijke online toepassingen voor de digitale ontsluiting van archiefcollecties (44%), en het digitaal ontsluiten van de archiefcollecties via bestaande websites, apps en online platformen (37,8%). Ook rond andere aspecten zoals participatie en vrijwilligerswerking signaliseerden archieven vragen en noden.

Inspiratie en praktijkvoorbeelden

Na het paneldebat kregen de aanwezigen vier korte inspiratiepresentaties, met concrete voorbeelden over de aangehaalde thema’s. Marika Ceunen lichtte de digitalisering en ontsluiting van analoge archiefstukken bij Stadsarchief Leuven toe. Jelle Kleevens (Vlaams Architectuurinstituut) en Maarten Savels (Amsab-ISG) schetsten de bewaring van born-digital archiefmateriaal binnen AIDA. De participatieve werking van Liberas werd toegelicht door Peter Laroy. En Liese Vandoninck nam ons mee in de vrijwilligerswerking van Dijk92.

Na de lunch gingen de aanwezigen zelf aan de slag rond deze thema’s. Ze wisselden in kleine groepen concrete ervaringen, vragen en inzichten uit. Met deze input gaan de organisatoren nu aan de slag: welke initiatieven kunnen we hierrond organiseren? Welke samenwerkingen kunnen versterkt worden? Hoe kunnen we meer kennis delen op een praktijkgerichte manier? Want Lieven Janssens (gemeente Vorselaar) gaf in zijn slotlezing het belang van duurzame netwerken en samenwerkingsverbanden al aan, om uitdagingen het hoofd te bieden. Laten we hier als archiefsector samen werk van maken.

Een uitgebreider verslag van de Netwerkdag archieven en het volledige rapport van de Nodenbevraging Archieven lees je op faro.be.