Er doet zich een calamiteit voor op je werkplaats en je hebt de pech dat er foto’s drijfnat geworden zijn en gered moeten worden. Wat doe je in zo’n situatie? Welke prioriteiten stel je en hoe ver ga je in het creatief oplossen van problemen?

Deze denkoefening hebben we in het Fotomuseum Antwerpen (FOMU) gehouden en we zijn vervolgens een calamiteitentraject gestart, inhoudelijk begeleid door FARO en gecoördineerd door de Vlaamse Erfgoedbibliotheken. Tijdens dat traject werd de vraag gesteld wat je moet doen met foto’s die nat geworden zijn. Hang je ze aan een waslijn? Leg je ze vlak? Of droog je ze met een haardroger?

Een foto die nat is, zal opzwellen door de gelatinelaag. Elke manipulatie vanaf dan zal vroeg of laat zichtbaar worden in de opgezwollen beeldlaag. Waterdruppels, vingerafdrukken, de indruk van een wasspeld enzovoort: alles blijft zichtbaar

Een drieledige testbank heeft uitgewezen dat het ophangen van natte foto’s steeds een indruk van de wasknijper nalaat. De testen werden uitgevoerd met zowel plastic, metalen als houten knijpers. Steeds was er een minieme indruk in de beeldlaag zichtbaar in de vorm van een streep of puntje. Het tweede luik van de testbank werd alleen uitgevoerd met houten knijpers, omdat deze een minimale schade-impact hadden op de foto. Hierbij werden de knijpers gewassen in water en vervolgens met waterstofperoxide gebleekt. De onbehandelde knijpers gaven kleur af, waardoor voor de rest van het experiment enkel de behandelde knijpers gebruikt werden. Bij de laatste stap werden deze knijpers op het knijpgedeelte gebufferd met verschillende soorten non-woven materiaal en werden de foto’s zo te drogen gehangen. De meeste buffers zorgden voor pluisjes en indrukken op de foto.

Bij het ophangen van foto’s zul je dus altijd zichtbare sporen van de manipulatie hebben. De invloed van de zwaartekracht op het water in combinatie met een, misschien verzuurde, hangende foto kan grote gevolgen hebben: de foto scheurt af of je blijft met indrukken van de knijpers zitten. Ophangen is dus het laatste wat je met een foto mag doen tijdens een calamiteit. Je kunt natuurlijk wel bufferpapieren zoals vilt en vloeipapier ophangen om te drogen, maar geen foto’s.

Zorg liever voor een rek waarop je foto’s horizontaal kunt laten drogen. Heb je geen rekje in de buurt? Je kunt zelf ook een soort hangmat maken met een vel non-woven materiaal en een paar grote magneten. Je hangt het non-woven vel tussen twee metalen rekken of kasten, en bevestigt het daaraan met de magneten. Zo kun je bedjes maken voor de te drogen foto’s. Een ander droogsysteem dat je zelf kunt maken, is een droogtoren, wat geschikt is voor kleinere formaten. Je maakt eerst ‘droogsandwiches’: telkens een vel karton met daarop een vloeipapier met daarop een vel non-woven. Je scheidt de ‘droogsandwiches’ van elkaar met plastic bekers.

Natte foto’s kunnen het best aan de lucht gedroogd worden vooraleer ze onder een pers gestoken worden. Waterdruppels op de foto kunnen er onder druk voor zorgen dat de glanslaag van de foto verdwijnt: je ziet dan een matte vorm op de beeldlaag. Eens de grote hoeveelheid water verdwenen is, mogen foto’s wel onder druk.

Het drogen met een haardroger of een ventilator kan, op voorwaarde dat de omgeving stofvrij is. Door de luchtverplaatsing van de droger kunnen ronddwarrelende stofpartikels zich vastzetten op de natte beeldlaag en het zicht op de foto verstoren eens deze droog is. Droogblazen zelf is zeer tijdrovend en daarom geen prioriteit bij een calamiteit.

Conclusie: je kunt op voorhand nog zoveel bedenken en plannen, een calamiteit overvalt je altijd. Kalm blijven en je gezond verstand gebruiken, is wat telt. En je foto’s vlak te drogen leggen ook.