Momenteel kun je in de openbare bibliotheek van Leuven de expo Iedereen onderzoeker bezichtigen. Met die expo tracht Scivil citizen science tot bij de burger te brengen. Wat citizen science juist is en hoe Scivil en de BAD-sector elkaar kunnen inspireren en versterken, lees je hier.

Wanneer werd Scivil opgericht?

Scivil werd opgericht door wetenschapseducator RVO-Society in opdracht van de Vlaamse overheid. In januari 2019 stelde Scivil zich als het Vlaamse Kenniscentrum voor Citizen Science voor aan het grote publiek. Citizen science oftewel burgerwetenschap is wetenschappelijk werk dat door het brede publiek uitgevoerd wordt, vaak in samenwerking met of onder leiding van professionele wetenschappers. Denk bijvoorbeeld aan CurieuzeNeuzen, het Vlaamse citizenscience-project rond luchtkwaliteit waar meer dan 20.000 burgers aan meewerkten. Daarnaast helpen burgerwetenschappers ook bij verkeerstellingen (bijvoorbeeld Telraam of Straatvinken) of tellingen van planten en dieren (bijvoorbeeld de Grote Vlindertelling of de Grote Schelpenteldag). Maar er bestaan ook projecten over geschiedenis, astronomie, gezondheid enzovoort. Als kenniscentrum wil Scivil de expertise rond burgerwetenschap in Vlaanderen bundelen en versterken.

Wat is jullie opdracht en hoe vullen jullie die in?

We willen wetenschappers, burgers, beleidsinstellingen en bedrijven verenigen, ondersteunen en informeren voor meer en sterkere burgerwetenschap in Vlaanderen. Daartoe hebben we vier strategische doelstellingen. Als eerste willen we citizen science toegankelijk maken voor alle burgers. Dat doen we door op evenementen als Nerdland Festival en Dag van de Wetenschap aanwezig te zijn om burgers op een laagdrempelige manier te laten proeven van burgerwetenschap. Ook onze expo Iedereen onderzoeker, die langs bibliotheken in Vlaanderen reist, tracht citizen science tot bij de burger te brengen.

Ten tweede willen we citizenscience-stakeholders verbinden zodat ze samen impactvolle burgerwetenschapsprojecten kunnen realiseren. Onze jaarlijkse netwerkdag is hét voorbeeld waar iedereen die met citizen science bezig is of wil starten, elkaar kan ontmoeten, kan netwerken en kan verbinden. Een derde doelstelling is het ondersteunen van de verschillende citizenscience-stakeholders. Zo bieden we rond allerlei deelthema’s zoals (wetenschaps)communicatie, data, privacy, citizen science voor lokale besturen, enzovoort workshops en diverse gidsen en handleidingen aan.

Een laatste doelstelling is citizen science als onderzoeksmethodiek futureproof houden. Meer specifiek trachten we ervoor te zorgen dat de onderzoeksmethode afgestemd blijft op de nieuwste wetenschappelijke en maatschappelijke evoluties. We deden bijvoorbeeld bevragingen bij burgerwetenschappers en academici rond hun ervaringen met burgerwetenschapsprojecten en hun kennis over citizen science als methodiek. Daarnaast leiden we samen met het Kenniscentrum Data & Maatschappij ook ons eigen citizenscience-project over artificiële intelligentie, genaamd amai!.

Welke ambities willen jullie nog graag verwezenlijken?

Op de drie korte jaren dat we bestaan, hebben we al behoorlijk veel kunnen verwezenlijken; van workshops over het schrijven van handleidingen tot het organiseren van netwerkdagen. Toch hebben we nog heel wat nieuwe plannen. Zo willen we door middel van verschillende activiteiten ons bereik en onze werking verruimen. Nu bestaat ons netwerk voornamelijk uit wetenschappers. Dat willen we graag uitbreiden. Een doelgroep waar we nog extra op willen focussen, zijn burgerorganisaties die bottom-up citizenscience-projecten initiëren. Die zijn veelal moeilijker te bereiken, doordat het vaak over heel lokale projecten gaat. In de toekomst hopen we dat ook zij hun weg naar ons vinden.

Los van onze eigen werking is citizen science als methodiek de laatste jaren ook een pak bekender geworden. We willen hier als organisatie verder op inzetten en ons ook internationaal verder op de kaart zetten. Zo werken we bijvoorbeeld mee aan enkele projecten van werkgroepen van de European Citizen Science Association (ECSA), en zullen we in oktober ook aanwezig zijn op de European Citizen Science Conference, die dit jaar in Berlijn georganiseerd wordt.

Welke uitdagingen zijn er in de citizenscience-wereld?

Burgerwetenschapsprojecten bereiken vaak dezelfde (groepen van) mensen. Zo zijn burgerwetenschappers vaak witte, hoogopgeleide mannen. Door mee te surfen op de lokale inbedding van bibliotheken kunnen we een breder bereik realiseren, waarbij we loskomen van de ‘typische burgerwetenschapper’.

Naast het diversiteitsprobleem in citizen science is ook datamanagement vaak een issue. Het gaat dan over allerlei deelaspecten van datamanagement, zoals open data, privacy, auteursrecht, het linken en connecteren van datasets, enzovoort. Vooral voor burgerinitiatieven die zelf een project opzetten, is dat een moeilijk thema. Met een handleiding rond datamanagement proberen we hen daarin al zoveel mogelijk te ondersteunen, maar in de toekomst zullen we hier nog verder op moeten inzetten.

Wat kunnen jullie de BAD-sector nog bijbrengen?

Met onze eerste doelstelling proberen we burgerwetenschap en de mogelijkheid om aan projecten deel te nemen tot bij de burgers te brengen. Bibliotheken zijn ontmoetingsplaatsen waar mensen samenkomen rond boeken, cultuur enzovoort, maar ze kunnen hun werking verder uitbreiden naar een ontmoetingsplaats rond wetenschap. Op die manier blijven de bibliotheken innoveren, en worden meer mensen bij wetenschap betrokken.

Idealiter beperkt men zich dan niet tot enkel het informeren over wetenschap, maar is er ook ruimte om echt aan wetenschap te doen. Een eerste stap rond het informeren hebben we met onze expo Iedereen onderzoeker reeds gezet.

Ook archieven en documentatiecentra zijn interessante spelers voor burgerwetenschap. Ze beschikken over heel wat data die burgers mogelijk interessant vinden om een eigen onderzoek mee op te zetten. Denk bijvoorbeeld aan een onderzoek naar de familiestamboom of woonplaats. Het bekendmaken van de mogelijkheden daarrond bij de brede bevolking kan daarbij een eerste stap zijn.

En andersom, wat kunnen jullie nog leren van de BAD-sector?

De BAD-sector staat dicht bij de burger. Die connectie missen wij als organisatie soms nog wat. Met onze reizende expo proberen we al gebruik te maken van de nauwe connectie die bibliotheken met burgers hebben. Al zitten er volgens ons nog meer opportuniteiten in. Bibliotheken zijn namelijk experten in het uitlenen van boeken. We zouden hun expertise kunnen raadplegen bij het ontwikkelen van een uitleensysteem voor materialen, zoals sensoren, die gebruikt worden in burgerwetenschapsprojecten. Nog heel wat te ontginnen samenwerkingen dus!

Wil je de expo Iedereen onderzoeker ook eens bij jou in de bibliotheek op bezoek? Mail dan voor meer informatie naar info@scivil.be. Verdere informatie over citizen science en de werking van Scivil vind je op scivil.be.