van Lebbeeks Klapsalon naar ontmoetingsmoment met Oekraïners

Bij veel bibliotheken staat de sociale functie meer en meer centraal. Vaak zijn ze binnen een lokaal bestuur een extra partner om samen met de dienst burgerzaken en het Sociaal Huis een warm kader uit te bouwen voor de integratie van nieuwe inwoners. Meer bepaald de organisatie van extra oefenkansen Nederlands is een activiteit waarbij een bibliotheek zowel op taalbevordering als op sociale dienstverlening kan inzetten.

Samenwerken met anderen

In Lebbeke startte het verhaal in 2019 toen inwoner Renaat Moeyersoon graag praatmomenten wilde organiseren voor anderstaligen. De bibliotheek en de sociale dienst vonden elkaar om deze vraag concreet vorm te geven door een forum aan te bieden voor anderstaligen die Nederlands willen oefenen. Na een inspiratietocht bij andere taalinitiatieven zoals in de bibliotheek van Londerzeel of bij de Taalkom in de bibliotheek van Buggenhout werd in het najaar van 2019 het Lebbeeks Klapsalon geboren. In Lebbeke vinden de sessies plaats in de bibliotheek op de eerste woensdagochtend (van 9.00 uur tot 11.00 uur) en de derde donderdagavond (van 19.00 uur tot 21.00 uur) van elke maand.

Ook de intergemeentelijke ambtenaar voor integratie (regio Lebbeke en buurgemeenten Dendermonde en Buggenhout) kleurde mee aan dit verhaal. Zo groeide er in Dendermonde met Caféklap een broertje van het Lebbeekse taalinitiatief. Voor beide gemeenten kwam er een gezamenlijke flyer waarop zowel de data van het Klapsalon als die van Caféklap vermeld stonden. De praktijk leerde echter dat dat voor verwarring zorgde. Soms staan er mensen aan de bibliotheek van Lebbeke op de dag dat het Dendermondse Caféklap gepland is. Als tussenoplossing staan momenteel de data van Caféklap niet meer in de overzichtstabel van de Lebbeekse flyer, maar wel nog ter informatie onderaan op de flyer. Alles samen willen doen, is dus niet zo evident als het lijkt en is zeker voor nieuwkomers niet altijd even duidelijk.

Meer dan praten

Tijdens de live sessies van het Klapsalon waren mensen van verschillende nationaliteiten aanwezig: Syrië, Turkije, Ethiopië, Rusland, Venezuela, Congo, Irak, Armenië, Marokko, Moldavië, enzovoort. Het delen van hun ervaringen was verrijkend voor iedereen. En het bleef niet bij praten. Op een donderdagavond in december 2019 zorgde de Eritreeër Sisha voor een leuk muzikaal intermezzo met liederen uit zijn vaderland. In januari 2020 was er een nieuwjaarsreceptie voor iedereen.

Vanaf de start van de corona-epidemie in maart 2020 vonden er tijdelijk geen live Klapsalons plaats. Er kwamen wel alternatieven zoals babbelwandelingen. Sommige vrijwilligers waren ook bereid om digitale sessies van het Klapsalon uit te proberen waarbij ze een duo vormden met anderstaligen. Maar deze initiatieven kenden niet het verhoopte succes. De digitale versie van het Klapsalon liep bij slechts één duo vlot en het aantal deelnemers bij de wandeling was beperkt. Daarom kwam er in september 2020 een herstart van het Klapsalon in fysieke vorm.

Waken over verwachtingen

Zonder vrijwilligers kan het Klapsalon niet draaien, want twee uur praten met anderstaligen is een intensief proces dat de nodige energie vraagt. Het is dus handig als je met meerdere vrijwilligers mensen kunt begeleiden tijdens de gesprekken. De vrijwilligers proberen een gezellige, positieve en vooral veilige sfeer te creëren waar alle deelnemers zich vrij voelen om te spreken en contacten te leggen. Bij de eerste kandidaat-vrijwilligers stond vooral een leuke spontane babbel met mensen die al een beetje Nederlands konden praten op de voorgrond, maar in de praktijk draaide dat enigszins anders uit. Voor nieuwkomers die al Nederlandse les volgen en soms ook al een job hebben, is er niet altijd voldoende tijd om nog deze extra oefenkansen te volgen. Er komen dus regelmatig mensen naar het Klapsalon die weinig Nederlands kennen. Het is dan soms letterlijk met handen en voeten uitleggen, of via afbeeldingen en vertalingen op de gsm. De focus ligt dan op het aanleren van Nederlandse woorden. Gelukkig is er ondertussen al een voorraad taalmateriaal (zoals memory’s over diverse onderwerpen, tekstkaartjes, afbeeldingen bij bepaalde thema’s) aangemaakt door de jobstudenten van de bibliotheek.

Het is ook belangrijk om het enthousiasme van de vrijwilligers warm te houden. Soms zijn ze ontgoocheld dat er niet meer mensen naar het Klapsalon komen. Dan is het nuttig om dat te kaderen en eventuele redenen aan te geven. Natuurlijk moet je dan als bibliotheekmedewerker ook sterk geloven in deze sociale rol van de bibliotheek, zodat je de vrijwilligers ervan kunt overtuigen dat zij broodnodig zijn voor een betere integratie van anderstaligen binnen de lokale gemeenschap.

Ontmoetingsmoment met Oekraïners

Toen de oorlog uitbrak in Oekraïne en de eerste vluchtelingen in Lebbeke toekwamen, kwam de vraag om in het verlengde van het Klapsalon ook ontmoetingsmomenten te organiseren voor Oekraïners die in Lebbeke verblijven. Om dat in eerste instantie gescheiden te houden van het Klapsalon, kozen we ervoor om dat op een maandagnamiddag te laten plaatsvinden in het cultuurcafé dat op die dag gesloten is. Het cultuurcafé ligt vlak naast de bibliotheek. Een basisrichtlijn die we meekregen, was om in eerste instantie niet de focus te leggen op taalverwerving. Maar dat was nu net het eerste waar de Oekraïners naar vroegen. Sommige kwamen dan ook al snel naar het Klapsalon op woensdagochtend. Tijdens de paasvakantie ging het Klapsalon op uitstap naar het Lebbeekse speelbos. Het was ook voor de Oekraïners een moment om hun nieuwe omgeving te leren kennen. Een Oekraïense dame bracht zelfs een lekkere zelfgebakken taart mee omdat ze jarig was.

Het warm water niet zelf uitvinden

Het Agentschap Integratie en Inburgering hecht veel belang aan de rol van een bibliotheek in het samenbrengen van mensen met een migratieachtergrond. Zij organiseren vormingen en uitwisselingen voor bibliotheken die praattafels organiseren voor mensen die hun Nederlands willen oefenen. Zowel voor bibliotheekbegeleiders van taalinitiatieven als de vrijwilligers bieden deze opleidingen interessante informatie. Zo was de ERK-berg (Europees Referentiekader voor Talen) voor de meeste vrijwilligers een onbekend begrip. Met de nodige uitleg over de verschillende taalniveaus die je al dan niet kunt bereiken, is het mogelijk om de (beperkte) taalkennis van iemand een betere plaats te geven. Als bibliothecaris blijft vooral bij dat het toch zo belangrijk is om tijdens je jeugd zoveel mogelijk in contact te komen met je (moeder)taal. Dat kan ook via de passieve weg zoals gesprekken volgen of het luisteren naar verhalen. De theorie van de ERK-berg benadrukt nogmaals het belang van taal, woorden, verhalen en bibliotheken in alle samenlevingen op deze wereld.