De afgelopen 25 jaar is er in de erfgoedsector op grote schaal gedigitaliseerd. In eerste instantie was dat beperkt tot topstukken, maar inmiddels zijn grote hoeveelheden archief- en bibliotheekmateriaal in gedigitaliseerde vorm beschikbaar voor het brede publiek. Deze beweging heeft het gebruik van archieven en collecties in een enorme versnelling gebracht. Tegelijkertijd kunnen we stellen dat hoewel de documenten digitaal beschikbaar zijn, de toegankelijkheid nauwelijks is vergroot. Dit loopt nog steeds via verouderde, summiere toegangen.

De introductie van AI voegt een nieuwe dimensie aan het toegankelijk maken van archiefmateriaal toe. Met behulp van Handwritten Tekst Recognition worden handschriften doorzoekbaar gemaakt, Large Language Models helpen bij het extraharen en structuren van betekenisvolle entiteiten, en door inzet van chatbots kunnen op nieuwe manieren vragen aan de archieven en collecties worden gesteld. De geschiedenis die gevangen zat in tekst op papier wordt daarmee letterlijk vrij en doorzoekbaar gemaakt. Daarmee staan we aan de vooravond van een digitale revolutie die ongekende mogelijkheden biedt en waarbij archiefinstellingen transformeren van klassieke “kluis” naar instellingen die fungeren als nutsvoorzieningen waarbij informatie voor een breed publiek, van amateur tot professional, en voor allerlei doeleinden drempelloos beschikbaar wordt gesteld.

In deze lezing laten we in vogelvlucht zien hoe AI daar aan kan bijdragen. De voorbeelden vormen een introductie op de lezingen die in deze sessie zullen volgen. We eindigen met een next step voorbeeld, waarbij de gemeentearchivaris live en in 24 talen vloeiend vragen over de collectie zal beantwoorden.