In 1665 publiceerde de Royal Society het eerste wetenschappelijke tijdschrift, de Philosophical Transactions. Aan de vorm van het wetenschappelijke artikel en het wetenschappelijke tijdschrift is in 350 jaar nauwelijks iets is veranderd. De digitalisering en het Internet bieden nieuwe mogelijkheden, maar daarvan wordt in beperkte mate gebruik gemaakt.

Inmiddels zijn er grote problemen bij het beschikbaar maken van onderzoeksresultaten. De torenhoge prijzen van de abonnementen op de wetenschappelijke tijdschriften zijn het meest opvallend. Universiteiten en bibliotheken kunnen de abonnementen nauwelijks meer betalen. Wetenschappelijke informatie is wereldwijd beschikbaar voor een kleine groep. Het systeem van Open Access is veelbelovend, maar het kan niet alle problemen oplossen. De kosten verschuiven van de bibliotheek naar de onderzoeker en wereldwijd duiken malafide uitgeverijtjes op. Open Access gaat slechts gedeeltelijk in op de fundamentele problemen en de nieuwe mogelijkheden voor wetenschappelijke communicatie via digitalisering en het Internet.

Het is tijd om fundamenteel na te denken over de nieuwe mogelijkheden om onderzoeksresultaten kenbaar te maken. In 2011 nam een kleine groep belanghebbenden (wetenschappers uit universiteiten zoals Harvard, Stanford en Oxford, uitgevers, bibliothecarissen, overheidsorganisaties) het initiatief om de gehele keten van wetenschappelijke communicatie te bekijken in het licht van de nieuwe digitale mogelijkheden. Zij publiceerden onder de naam FORCE11 een manifest waarin ze de problemen opsomden en voorstellen doen voor onderzoeken naar nieuwe vormen van wetenschappelijke communicatie, gebruikmakend van digitale mogelijkheden. De problemen situeren zich volgens hen enerzijds rond formaten en technologieën en anderzijds rond business models en beoordelingsmodellen. De gehele keten van wetenschappelijk onderzoek tot het beschikbaar maken van de resultaten ( idee, onderzoek met dataverzameling, analyse, schrijfproces, publicatie, beschikbaarstelling en beoordeling), wordt onderzocht op mogelijkheden voor digitale technologieën.

Tijdens de lezing wordt het bovenstaande nader uitgewerkt. Er wordt ingegaan op de resultaten van FORCE11 groep. Tot slot worden aanbevelingen gegeven hoe Vlaamse universiteiten een bijdrage kunnen leveren aan de ontwikkelingen.