ABSTRACT

De gangbare praktijk op vlak bij het digitaliseren van documenten is input-gericht. Dit leidt tot scans van matige kwaliteit. De digitaliserende archiefdienst of bibliotheek heeft bovendien geen idee hoe goed de digitale kopie het analoge origineel wel of niet benadert. In deze presentatie zet men uiteen wat de zwakke punten zijn aan de huidige, wijdverspreide manier van werken.

We geven geen kritiek zonder ook een alternatief te bieden: de Nederlandse Metamorfozerichtlijnen zijn 's werelds toonaangevende richtlijnen voor preservation imaging. Ze zijn gebaseerd op de beeldwetenschap of imaging science. Tijdens de presentatie zetten we kort uiteen wat beeldwetenschap is. Evenals hoe deze wiskundige benadering van digitaliseren leidt tot veel nauwkeuriger geformuleerde kwaliteitseisen en kwaliteitscontroles. Deze Metamorfozerichtlijnen zijn niet alleen superieur aan de vele bestaande richtlijnen (vaak het gevolg van natte-vingerwerk), ze staan ook voor een fundamenteel andere manier van werken die wel garant staat voor kwaliteit. De belangrijkste verschilpunten met de traditionele manier van digitaliseren worden hier aangestipt.

Tot slot publiceert FARO een handboek over de technische aspecten en kwaliteitseisen van digitaliseren. We gaan in op wat u van dit handboek mag verwachten en waarvoor u het kan gebruiken.

CV

Jeroen Poppe is Junior Project Manager voor ICT-innovatie bij FARO (Vlaams Steunpunt voor Cultureel Erfgoed) voor het Archipelproject (www.archipelproject.be) Eerder was hij wetenschappelijk consulent bij de Stad Antwerpen. Hij is gediplomeerd in de gespecialiseerde studies van de archivistiek en het hedendaags documentbeheer en licentiaat in de geschiedenis.

VERSLAG

Jeroen Poppe, junior projectleider voor het Archipelproject bij FARO, stelt het FARO-handboek digitaliseren voor, dat gebaseerd is op het materiaal van de succesvolle cursusreeks over digitaliseren bij FARO. Wat dit handboek anders maakt dan de vele bestaande boeken en online informatie over digitalisering, wordt meteen toegelicht.

Heel veel werken behandelen namelijk het technische luik heel summier en net aan informatie over dat onderdeel van digitaliseren is grote nood. Bovendien is heel veel online informatie intussen verouderd. Het FARO-handboek wil het tekort aan kennis bij kleinere professionele erfgoedinstellingen aanvullen en daarbij praktische en actuele informatie bieden.

Digitaliseren van tweedimensionale objecten staat centraal, microfilms, geluid en bewegend beeld komen niet aan bod.

Een ‘goede scan’ is niet hetzelfde is als een ‘perfecte scan’, maar is wel een degelijke scan, zo poneert Jeroen Poppe meteen. Het doel van de digitalisering heeft uiteraard een impact op het technische proces. Bijgevolg wordt per kwaliteitsniveau, administratief, semi-professioneel en professioneel, een ander advies gegeven, dat goed onderbouwd is. Het traject van ‘goed’ naar ‘perfect’ beschrijft de spreker in het tweede deel van de presentatie.

Als we als erfgoedinstelling op dit ogenblik (zelf) aan het digitaliseren slaan, dan kalibreren we de toestellen, stellen we de nodige software in, gaan we scannen en ... hopen we dat alles goed gaat, waarna we de geproduceerde scans archiveren en ontsluiten. Het zwakke punt in deze werkwijze: “hopen dat alles goed gaat”. Dit mag en kan niet voldoende zijn.

Als we onze scanner en software volgens bepaalde richtlijnen instellen, komt de scan er dan ook volgens die richtlijnen uit? Is 300 dpi ook exact 300 dpi en zegt dit iets over de kwaliteit van de scan? Erfgoedinstellingen willen ‘scherpe scans’ die ‘leesbaar’ zijn en ‘accurate kleuren’ weergeven. Deze wensen zijn echter te vaag geformuleerd, precieze kwaliteitscriteria zijn essentieel. De outputcriteria voor alle aspecten van de scans moeten exact vastgelegd worden in cijfers, perfect meetbaar, voor iedereen duidelijk en zonder ruimte voor interpretatie.

De (nationale) Nederlandse Metamorfoserichtlijnen (www.metamorfose.nl), opgesteld voor en door beeldwetenschappers, zijn intussen de facto internationale richtlijnen. Helaas zijn die heel moeilijk te vatten, zowel voor leken als voor ervaren mensen. De richtlijnen geven weliswaar criteria waaraan een scan moet voldoen, maar leggen niet uit hoe je tot dat resultaat moet komen.

Hoe moeten we nu precies meten? Kwaliteitscontrole op de software is essentieel. Met testkaarten (UTT (http://www.universaltesttarget.com) kan men de beeldkwaliteit volgens de huidige ISO-standaarden analyseren. Er bestaan ook speciale kalibratietools (bv. Digital Colorchecker SG).

Metamorfose fungeert nog steeds als basis voor DEN, CEST en nu ook voor het FARO handboek digitaliseren. Het handboek biedt een vereenvoudigde en ingekorte versie van de moeilijk Metamorfoserichtlijnen. Dat betekent echter ook dat niet dezelfde kwaliteit bereikt wordt. Het FARO-handboek digitaliseren kan je gratis downloaden op de website van FARO. Meer informatie vind je eveneens op FAROnet (www.faronet.be).

An Labis (Zilvermuseum Sterckshof)